Rosacea is een chronische, progressieve inflammatoire dermatosis die voornamelijk het centrale gebied van het gezicht aantast. Het wordt geassocieerd met hyperreactiviteit van cutane bloedvaten, verstoring in de regulatie van de microcirculatie, en secundaire betrokkenheid van de talgklieren en haarfollikels. Het klinische beeld van rosacea varieert sterk, afhankelijk van de fase en het subtype van de ziekte, maar kan voortdurende erytheem, opvliegers, teleangiëctasie, papels, pustels, rhinophyma, en zelfs oculaire betrokkenheid omvatten.
Hoewel rosacea op acne vulgaris kan lijken door de aanwezigheid van papulopustulaire laesies, is het een onafhankelijke ziekte met een andere etiologie, pathogenese en therapeutische aanpak. De belangrijkste onderscheidende factor is de vasculaire oorsprong en de kenmerkende centrale gezichtsbetrokkenheid bij middelbare leeftijd volwassenen. Echter, beide aandoeningen kunnen tegelijkertijd bij dezelfde patiënt voorkomen, waardoor een nauwkeurige diagnose en afgestemde behandeling cruciaal zijn.
Rosacea manifesteert zich typisch tussen de 30 en 50 jaar, vaak met een geleidelijke progressie van de symptomen. Het komt het meest voor bij individuen met lichte huid (Fitzpatrick huid fototypen I–II), vooral bij die van Noord-Europese afkomst. De wereldwijde prevalentie wordt geschat op ongeveer 10% van de volwassen bevolking, hoewel veel gevallen onterecht ondergediagnosticeerd of verkeerd gediagnosticeerd blijven, vooral in de vroege stadia.
De pathogenese van rosacea betreft een complexe interactie van neurovasculaire dysregulatie, immuun dysfunction, en veranderingen in het microbioom van de huid. De initiële trigger is vaak een abnormale dilatatie van de gezichtscapillairen als reactie op diverse stimuli zoals warmte, alcohol, gekruid voedsel, of stress. Herhaalde episodes van vasodilatatie resulteren in aanhoudende flushes en uiteindelijk structurele veranderingen in de vaatwanden, die elasticiteit verliezen en leiden tot zichtbare teleangiëctasiën. Tegelijkertijd bevordert een gedysreguleerde immuunrespons ontsteking en de proliferatie van Demodex folliculorum en andere opportunistische microben op de huid.
Met de progressie verslechtert de barrière functie van de huid, wat bijdraagt aan verhoogd transepidermale vochtverlies, droogheid, en overgevoeligheid. Na verloop van tijd resulteert deze cascade van vasculaire en ontstekingsgebeurtenissen in de ontwikkeling van vast erytheem, inflammatoire papels, en bij sommige patiënten, phymateuze veranderingen gekarakteriseerd door hypertrofie van zacht weefsel en fibrose.
Hoewel de precieze oorzaak van rosacea onduidelijk blijft, zijn er verschillende risicofactoren en triggers geïdentificeerd die bijdragen aan het ontstaan en de verergering van de ziekte. Deze omvatten:
Het begrijpen en aanpakken van deze factoren is essentieel voor zowel preventie als beheer. Hoewel niet alle triggers te vermijden zijn, kan het minimaliseren van blootstelling en het versterken van de vasculaire en barrièrefunctie van de huid de ziekteactiviteit verminderen en de kwaliteit van leven verbeteren.
De diagnose van rosacea is klinisch en is gebaseerd op een combinatie van medische geschiedenis, symptomenchronologie en een gedetailleerd dermatologisch onderzoek. Het is essentieel om rosacea te onderscheiden van andere dermatosen die zich kunnen presenteren met gezichtsonthouding of pustulaire laesies, vooral in vroege of atypische gevallen. Een goed uitgevoerde anamnese moet het identificeren van triggers, het patroon van ziekte-onset, flush-episodes, fotosensitiviteit en eerdere huidbehandelingen of comorbiditeiten omvatten.
Diagnostische hulpmiddelen en procedures kunnen omvatten:
Rosacea presenteert zich in een spectrum van klinische subtypes, die onafhankelijk of overlappend kunnen bestaan bij dezelfde patiënt. Het begrijpen van de klinische presentatie is essentieel voor de subtypeclassificatie en behandelplanning.
Deze vroege vorm van rosacea wordt gekenmerkt door episodische of aanhoudende gezichtsroodheid (ook bekend als “blozen”) die na verloop van tijd frequenter en langduriger wordt. Aanvankelijk verdwijnt de roodheid volledig, maar resulteert uiteindelijk in persistente erytheem en de verschijning van fijne, verwijdde bloedvaten—telangiectasia. De huid kan warm, gevoeliger of lichte branderigheid of jeuk ervaren. Na verloop van tijd kan de erytheem dieper van kleur worden en bredere gebieden van de wangen, neus, kin en voorhoofd bedekken.
Deze fase ontwikkelt zich op een achtergrond van erytheem en wordt gedefinieerd door de aanwezigheid van papels (ontstoken rode bultjes) en pustels (met pus gevulde laesies), vaak in symmetrische clusters op het centrale gezicht. In tegenstelling tot acne worden deze laesies niet vergezeld door comedonen. De huid lijkt ontstoken en de patiënt kan een verhoogde huidgevoeligheid, droogheid en zichtbare ontsteking ervaren. In ernstigere gevallen kunnen pustels talrijk en samenvloeiend zijn.
Deze subtype omvat chronische ontsteking en fibrose die leidt tot hypertrofie van het weke weefsel, met name van de neus, wat resulteert in bolvormige, lobulaire contouren en een paars-cyanotische tint. Phymateuze veranderingen kunnen ook de kin, het voorhoofd en de wangen beïnvloeden. De huid lijkt verdikt, vetachtig, met vergrote poriën en kan zichtbare knobbels bevatten. Rhinophyma komt vaker voor bij mannen en kan een chirurgische correctie vereisen.
Oogbetrokkenheid komt voor bij tot 50% van de patiënten en kan voorafgaan aan cutane tekenen. Symptomen zijn onder meer brandgevoel, gevoel van een vreemd lichaam, droogheid, ontsteking van de ooglidranden (blefaritis), en conjunctivale roodheid. Indien onbehandeld, kan oculaire rosacea leiden tot corneale betrokkenheid en visuele beperking. Vroegtijdige doorverwijzing naar een oogarts is cruciaal in dergelijke gevallen.
Rosacea moet worden gedifferentieerd van andere aandoeningen met overlappende symptomen:
Hoewel rosacea niet levensbedreigend is, kan de chronische, terugkerende aard en progressieve vasculaire schade leiden tot aanzienlijke misvorming en psychosociale stress als ze niet behandeld wordt. Patiënten rapporteren vaak schaamte, verminderd zelfvertrouwen, sociale angst en zelfs depressie door zichtbare symptomen.
Bovendien kan rosacea een cutane marker zijn van onderliggende systemische onevenwichtigheden zoals gastro-intestinale dysbiose, hormonale verstoringen of chronische ontsteking. Oculaire betrokkenheid vormt een risico voor het gezichtsvermogen, vooral wanneer corneale zweren of blepharitis niet adequaat worden behandeld.
Complicaties van onbehandelde rosacea zijn onder andere:
Patiënten moeten een dermatoloog raadplegen zodra er tekenen van chronische gezichtsroodheid, blozen of papulopustulaire laesies optreden. Vroegtijdige interventie kan de ziekteprogressie vertragen, complicaties verminderen en de langetermijnresultaten verbeteren.
Klinische behandeling moet omvatten:
Effectieve behandeling van rosacea vereist een stapsgewijze, gepersonaliseerde aanpak, die voorschriften, procedurele therapieën en levensstijlveranderingen combineert. Belangrijke componenten omvatten:
Consistentie en naleving van het behandelingsregime zijn cruciaal. Patiënten moeten worden geïnformeerd over de chronische aard van rosacea en het belang van onderhoudstherapie, zelfs tijdens remissieperiodes.
De preventie van rosacea omvat niet alleen huidverzorging, maar ook systemische gezondheid en levensstijlmanagement. Belangrijke preventiestrategieën zijn:
Met een proactieve en goed geïnformeerde benadering—ondersteund door gekwalificeerde medische zorg—kunnen de meeste mensen met rosacea een stabiele remissie bereiken, opvlammingen minimaliseren en zowel de huidgezondheid als het zelfvertrouwen behouden.
