Pityriasis Versicolor: Przewlekła Powierzchowna Grzybicza Infekcja Skóry
Przegląd
Pityriasis versicolor, znana również jako tinea versicolor, to przewlekła, nawracająca powierzchowna grzybicza infekcja skóry spowodowana grzybami drożdżopodobnymi z rodzaju Malassezia, najczęściej Malassezia furfur. Te organizmy lipofilne są częścią normalnej flory skóry, szczególnie w obszarach łojotokowych (bogatych w olej). Infekcja wynika z przemiany Malassezia z jej komensalnej formy drożdżowej w patogenną formę mycelialną.
Stan ten charakteryzuje się obecnością hipo- lub hiperpigmentowanych, łuskowatych plamek i plam, często widocznych na tułowie i górnych kończynach. Zwykle jest bezobjawowy, chociaż u niektórych pacjentów może wystąpić łagodne swędzenie. Chociaż nie jest uważany za niebezpieczny, pityriasis versicolor często powoduje estetyczny i psychospołeczny dyskomfort, szczególnie z powodu swojej widoczności na odsłoniętych partiach skóry.
Patogeneza i czynniki wyzwalające
Przemiana Malassezia z niepatogennej formy drożdżowej w jej włóknistą, patogenną formę jest wywoływana przez różne czynniki wewnętrzne i środowiskowe, które zaburzają homeostazę skóry. Należą do nich:
- Gorący i wilgotny klimat: Sprzyja nadmiernemu poceniu się i produkcji sebum, tworząc idealne warunki dla nadmiernego wzrostu grzybów;
- Hiperhidroza: Zwiększone pocenie się, szczególnie u sportowców lub podczas zmian sezonowych;
- Czynniki hormonalne: Stosowanie doustnych środków antykoncepcyjnych, wahania hormonalne lub zaburzenia endokrynologiczne (np. zespół Cushinga);
- Immunosupresja: Stany takie jak HIV/AIDS, nowotwory lub długotrwałe stosowanie kortykosteroidów;
- Predyspozycje genetyczne: Zauważono rodzinne skłonności u niektórych osobników;
- Niedobory żywieniowe i zła higiena: Uszkodzenie funkcji bariery skórnej może sprzyjać proliferacji grzybów.
Po aktywacji grzyby penetrują warstwę rogową (najbardziej zewnętrzną warstwę skóry), produkując kwas azelainowy i inne kwasy dikarboksylowe, które hamują syntezę melaniny i prowadzą do zmian pigmentacyjnych po zapaleniu.
Prezentacja kliniczna
Charakterystyczną cechą pityriasis versicolor jest rozwój wyraźnych, łuskowatych, zabarwionych plam, które różnią się odcieniem—od różowego, brązowego i jasnobrązowego do hipopigmentowanego lub kredowego białego, szczególnie u osób o ciemniejszej karnacji. W wielu przypadkach zmiany początkowo pojawiają się jako małe, okrągłe lub owalne plamki o średnicy do 1 cm, ale często zlączają się w większe plamy z upływem czasu.
Typowe cechy obejmują:
- Kolor: Różni się w zależności od odcienia skóry i stadium zmiany—„kawa z mlekiem”, różowołososiowy, żółtobrunatny lub jaśniejszy od otaczającej skóry;
- Łuszczenie: Drobne, przypominające łuski łuszczenie jest zazwyczaj widoczne przy drapaniu (pozytywny „objaw drapania”);
- Granice: Ostro zdefiniowane, mogą wykazywać wypieranie odśrodkowe;
- Objawy: Zazwyczaj bezobjawowe lub lekko swędzące, szczególnie przy wzroście potliwości.
Lokalizacja
Pityriasis versicolor przeważnie dotyka obszarów ciała bogatych w gruczoły łojowe i ciepłych regionów. Typowe obszary zaangażowania obejmują:
- Klata piersiowa i górna część pleców;
- Brzuch;
- Szyja i ramiona;
- Kończyny proksymalne (ramiona, uda);
- Rzadziej: Twarz, skóra głowy, pachwiny i okolice genitalne, zazwyczaj w bardziej rozległych lub nawracających przypadkach.
Po ekspozycji na słońce, czasowa hipopigmentacja wcześniej dotkniętych obszarów skóry może się utrzymywać, prowadząc do mozaikowego wyglądu znanego jako „leukoderma postzapalna.” Efekt ten jest wynikiem zahamowania melanogenezy i jest odwracalny z czasem i leczeniem.
Folikularna Wariant Pityriasis Versicolor
Oprócz klasycznej formy plamkowej, pityriasis versicolor może również występować w formie folikularnej, która jest mniej powszechna i może przypominać bakteryjne zapalenie mieszków włosowych.
Kluczowe cechy tego wariantu obejmują:
- Lokalizacja: Zwykle dotyka klatki piersiowej, pleców, ramion, a czasami również górnych ramion i ud;
- Zmiany: Liczne, małe, czerwone lub cieliste grudki lub krostki skoncentrowane wokół mieszków włosowych (rozdzielanie peryfolikularne);
- Objawy: Mogą obejmować swędzenie, pieczenie lub podrażnienie—bardziej intensywne niż w klasycznej formie plamkowej;
- Diagnostyka różnicowa: Wymagana do odróżnienia od bakteryjnego zapalenia mieszków włosowych—tylko bezpośrednia mikroskopia lub hodowla potwierdza grzybicze pochodzenie.
Diagnostyka Pityriasis Versicolor
Diagnostyka jest zazwyczaj kliniczna i wspierana przez proste, szybkie techniki laboratoryjne w celu potwierdzenia grzybicznej natury zmian:
- Badanie lampą Wooda: Zmiany fluorescencyjne wykazują żółtozłoty lub pomarańczowy blask pod światłem ultrafioletowym, szczególnie gdy są spowodowane Malassezia furfur;
- Badanie mikroskopowe (preparat KOH): Zeskrobanie skóry traktowane wodorotlenkiem potasu ujawnia charakterystyczny wygląd „spaghetto z klopsikami”: krótkie, zakrzywione strzępki i okrągłe zarodniki;
- Hodowla: Kremowe, śluzowate kolonie mogą rosnąć na specjalistycznych pożywkach wzbogaconych lipidami, chociaż hodowle są rzadko wymagane w rutynowych przypadkach;
- Diagnostyka PCR: Może być stosowana w trudnych lub nawracających przypadkach w celu identyfikacji gatunków Malassezia na poziomie molekularnym.
Leczenie Pityriasis Versicolor
Podejścia terapeutyczne zależą od ciężkości, rozległości i wzorca nawrotu infekcji. Zarówno miejscowe, jak i ogólne leki przeciwgrzybicze są skuteczne, przy czym preferowane jest leczenie miejscowe w przypadku lokalnej choroby.
Terapeutyka miejscowa (pierwsza linia dla przypadków łagodnych do umiarkowanych):
- Szampon lub krem ketokonazolowy 2%: Stosować raz lub dwa razy dziennie przez 2–4 tygodnie;
- Klotrimazol, terbinafina lub mikonazol: Kremy przeciwgrzybicze stosowane dwa razy dziennie aż do klinicznej poprawy;
- Lotion selenowy 2,5%: Stosować na dotknięty obszar i spłukać po 10 minutach (stosować co drugi dzień);
- Mydła z pirytionem cynkowym lub na bazie siarki: Stosowane jako utrzymanie lub profilaktyka w przypadkach nawrotowych.
Terapeutyka ogólnoustrojowa (przypadki umiarkowane do ciężkich lub nawracające):
- Itrakonazol: 100 mg dwa razy dziennie przez 7–14 dni;
- Flukonazol: 150–300 mg raz w tygodniu przez 2–4 tygodnie (alternatywna dawka: 50 mg dziennie przez 2 tygodnie);
- Ketokonazol (w postaci doustnej): 200 mg dwa razy dziennie przez maksymalnie 14 dni (mniej preferowany z powodu ryzyka hepatotoksyczności; wymaga monitorowania wątroby).
We wszystkich przypadkach przestrzeganie przez pacjenta zalecanej długości leczenia i zasad higieny jest niezbędne, aby zapobiec nawrotom. W przypadku długotrwałych lub rozległych przypadków można stosować połączenie leków doustnych i miejscowych.
Zapobieganie Pityriasis Versicolor
Ponieważ ten stan charakteryzuje się wysokim wskaźnikiem nawrotów (szczególnie w ciepłych klimatach lub u osób predysponowanych), środki zapobiegawcze są ważne:
- Regularne stosowanie szamponów przeciwgrzybiczych: Takich jak ketokonazol lub selenowy raz lub dwa razy w tygodniu, szczególnie w gorące miesiące;
- Odpowiednia higiena skóry: Codzienny prysznic, unikanie ciasnych ubrań i szybka zmiana mokrego ubrania;
- Kontrola pocenia się: Stosowanie antyperspirantów i noszenie oddychających tkanin w celu zmniejszenia wilgotności skóry;
- Ograniczenie przedłużonego narażenia na słońce: Szczególnie podczas rekonwalescencji po niedawnych wysypkach, aby uniknąć widoczności pozostałej hipopigmentacji;
- Zarządzanie stanami podstawowymi: Takimi jak immunosupresja, niedożywienie lub zaburzenia hormonalne, jeśli występują.
Wnioski
Pityriasis versicolor to powszechnie występująca, powierzchowna infekcja grzybicza spowodowana nadmiernym wzrostem gatunków Malassezia na skórze. Chociaż jest medycznie łagodna, jej wygląd i nawroty mogą wywoływać istotne obawy estetyczne. Terminowa diagnoza, odpowiednie leczenie i długoterminowe strategie zapobiegawcze są niezbędne, aby zapewnić trwałe oczyszczenie i zminimalizować nawroty.
Dzięki połączeniu terapii miejscowej i ogólnoustrojowej, działań higienicznych oraz kontroli środowiska, większość pacjentów doświadcza dobrych efektów. Edukacja na temat wzorców nawrotów i możliwości utrzymania odgrywa kluczową rolę w skutecznym zarządzaniu.
