Lentigo melanoma to wyraźna forma złośliwego czerniaka, która pochodzi z melanocytów — komórek produkujących pigment odpowiedzialnych za syntezę melaniny w skórze. Ten nowotwór najczęściej występuje u osób powyżej 50. roku życia i zwykle dotyczy obszarów przewlekle narażonych na promieniowanie ultrafioletowe, takich jak twarz, szyja, uszy i skóra głowy. Lentigo melanoma zazwyczaj ewoluuje z długo utrzymującego się barwnikowego zmiany określanej jako lentigo maligna (znanej również jako melanosis Dubreuilha), która jest uważana za stan przedrakowy. Chociaż stanowi stosunkowo niewielki odsetek wszystkich przypadków czerniaka — około 5% — ten podtyp uznawany jest za klinicznie istotny ze względu na jego potencjał do miejscowej inwazji, nawrotów i ostatecznie przerzutów.
W przeciwieństwie do czerniaka guzkowego, który znany jest z szybkiego wzrostu pionowego, lentigo melanoma początkowo rozwija się powoli w promienistym wzorze na powierzchni skóry. Jednak mimo swojego bezobjawowego początku, uważany jest za agresywny ze względu na wysoką częstość nawrotów i potencjał rozprzestrzeniania się zarówno drogami limfatycznymi, jak i krążeniowymi. Z biegiem czasu, nowotwór może wnikać w głębsze warstwy skóry i osiągać pobliskie węzły chłonne lub odległe narządy, takie jak płuca, wątroba, kości lub mózg. Ogólny postęp choroby jest silnie wpływany przez reakcję immunologiczną pacjenta, podkreślając potrzebę wczesnej diagnozy i odpowiedniego leczenia.
Lentigo melanoma rzadko jest diagnozowane u młodszych osób i jest ściśle związane z przewlekłym uszkodzeniem UV. Czynniki ryzyka, które przyczyniają się do jego rozwoju, obejmują:
Proces diagnostyczny zaczyna się od szczegółowego badania skóry przez dermatologa, w tym analizy dermatoskopowej. Zmiany podejrzewane o bycie lentigo melanoma są oceniane przy użyciu zasady ABCDE, która pomaga zidentyfikować oznaki złośliwości:
Potwierdzenie diagnozy możliwe jest tylko poprzez ocenę histopatologiczną próbki biopsyjnej. Może być konieczne zastosowanie zaawansowanego obrazowania (np. ultrasonografia, tomografia komputerowa, MRI lub PET) w celu oceny przerzutów.
We wczesnych stadiach czerniak lentigo może pojawić się jako powoli powiększająca się, nieregularnie zabarwiona plamka. Początkowo bezobjawowy, może pozostać niezauważony przez lata. Z czasem jednak zmiana może ciemnieć, rozwijać nierówne granice i zmieniać fakturę. Objawy i widoczne zmiany, które często skłaniają do zgłoszenia się po pomoc medyczną, obejmują:
Dermatoskopia znacząco zwiększa dokładność diagnozy, ujawniając charakterystyczne cechy podpowierzchniowe czerniaka lentigo. Do powszechnych obserwacji należą:
Kilka zmian skórnych może naśladować czerniaka lentigo, co sprawia, że diagnostyka różnicowa jest krytyczna. Warunki, które należy wziąć pod uwagę, obejmują:
Chociaż czerniak stanowi mniejszy procent przypadków raka skóry ogółem, odpowiada za nieproporcjonalnie dużą liczbę zgonów związanych z rakiem skóry. Czerniak lentigo, w szczególności, może pozostawać niewykryty przez wiele lat z powodu powolnego wystąpienia i przypominania łagodnych zmian pigmentowych. Im dłużej opóźniana jest diagnoza, tym większe ryzyko inwazji dermalnej i rozprzestrzenienia się metastatyków.
Gdy czerniak lentigo jest wykrywany i leczony we wczesnych etapach — przed fazą wzrostu wertykalnego — rokowanie jest stosunkowo korzystne. Jednak po wystąpieniu metastaz rokowanie staje się znacznie gorsze. Regularne monitorowanie i wczesna interwencja są niezbędne, aby zmniejszyć śmiertelność.
Podejrzewane czerniaki lentigo powinny być pilnie kierowane na specjalistyczną ocenę. Biopsja wycinkowa jest preferowana, aby uzyskać pełny materiał tkankowy do przeglądu histopatologicznego. Po potwierdzeniu wykonuje się badania w celu oceny zaawansowania, aby sprawdzić zaangażowanie węzłów chłonnych i zidentyfikować możliwe przerzuty odległe. W skład tych badań wchodzą palpacja kliniczna, ultrasonografia i obrazowanie przekrojowe (np. CT, MRI, PET).
W przypadku pacjentów z zmianami wysokiego ryzyka lub z historią czerniaka zdecydowanie zaleca się stałą obserwację za pomocą dermatoskopii cyfrowej oraz okresowe badania skóry całego ciała.
Fundamentem leczenia jest szerokie wycięcie chirurgiczne z histologicznie potwierdzonymi czystymi marginesami. W przypadkach, gdy występuje zajęcie regionalnych węzłów chłonnych, można wykonać limfadenektomię. W przypadku choroby przerzutowej opcje leczenia są dostosowane do pacjenta i mogą obejmować:
Ważne: Powierzchowne metody usuwania, w tym krioterapia, terapia laserowa lub wycięcie w warstwie, są przeciwwskazane, ponieważ nie gwarantują pełnego usunięcia guza i uniemożliwiają odpowiednią ocenę histologiczną.
Zapobieganie czerniakowi lentigo polega na długoterminowej czujności oraz minimalizowaniu uszkodzeń UV. Zalecane strategie obejmują:
Wczesne rozpoznanie i szybkie usunięcie podejrzanych zmian to kluczowe kroki w zapobieganiu postępowi choroby oraz poprawie długoterminowych wyników.
