Miliumcysten, vaak aangeduid als “milia” of “melkplekjes,” zijn kleine, witte tot geelachtige, koepelvormige huidcysten die zich vormen in de bovenste lagen van de epidermis. Deze laesies zijn het resultaat van de ophoping van keratine—een eiwit dat door huidcellen wordt geproduceerd—dat onder het huidoppervlak is vastgehouden. In tegenstelling tot gesloten comedonen, die ontstaan door blokkade van de talgklieren en haarfollikels, zijn milia niet geassocieerd met folliculaire structuren of talgobstructie.
Hoewel milia doorgaans goedaardig en pijnloos zijn, kan hun uiterlijk—vooral wanneer ze zich rond de ogen, neus of wangen groeperen—cosmetische bezorgdheid veroorzaken. Ze worden het vaakst op het gezicht gezien, maar kunnen overal op het lichaam voorkomen. Miliumcysten kunnen optreden als enkele of meerdere elementen en worden vaak verward met andere typen cysten of acne-laesies.
Milia worden vaak waargenomen bij nieuwgeborenen als een fysiologische reactie op onrijpe huid en verdwijnen binnen enkele maanden zonder interventie. Er is echter een tweede piek in de incidentie te zien tijdens de adolescentie en de vroege volwassenheid, vooral bij vrouwen. Bij volwassenen kunnen milia spontaan verschijnen of worden getriggerd door huidtrauma, chronische irritatie of ongepast cosmetisch gebruik. Ze kunnen ook secundair zijn aan dermatosen of bepaalde dermatologische procedures zoals laserresurfacing of dermabrasi.
De exacte oorzaak van de vorming van miliumcysten is multifactorieel. De pathogenese omvat een onevenwichtigheid in de processen van regeneratie en exfoliatie van epidermale cellen. Normaal gesproken worden keratinocyten (huidcellen) afgestoten van het oppervlak als onderdeel van de natuurlijke turnover van de huid. Bij milia is dit proces echter verstoord, wat leidt tot keratinevastzetting onder de stratum corneum. De ophoping van keratine wordt dan omgeven door een vezelige capsule, waardoor een duidelijke, oppervlakkige cyste ontstaat.
Hoewel genetische predispositie wordt beschouwd als een primaire factor, kan de aandoening ook worden beïnvloed of getriggerd door verschillende interne en externe omstandigheden:
Hoewel erfelijkheid een fundamentele rol speelt, kunnen deze omgevings- en levensstijl factoren onafhankelijk de pathogenese van milia initiëren of verergeren door de epidermale barrière en zijn regeneratieve functies te verstoren. Het aanpakken van deze triggers is essentieel voor zowel behandeling als langdurige preventie.
De diagnose van miliumcysten wordt meestal gesteld tijdens een klinisch onderzoek. Een ervaren dermatoloog kan milia doorgaans identificeren op basis van hun karakteristieke visuele kenmerken en anatomische locatie. Medische voorgeschiedenis is ook belangrijk om te bepalen of de milia primaire (spontane, vaak congenitale of idiopathische) of secundaire (geassocieerd met huidtrauma, onderliggende ziekte, of medische ingrepen) zijn.
In onzekere gevallen of wanneer de laesies atypisch lijken, kunnen aanvullende diagnostische stappen nodig zijn:
Juiste diagnose is essentieel, niet alleen om vergelijkbare laesies uit te sluiten, maar ook om de beste behandelingsoptie te bepalen en onderliggende systemische factoren indien aanwezig te identificeren.
Miliumcysten zijn doorgaans kleine, witte of geelachtige papels van ongeveer 1–2 mm in diameter. Ze zijn goed omschreven, stevig en koepelvormig, en steken iets boven het huidoppervlak uit. Milia bevinden zich meestal op het gezicht—vooral rond de ogen (periorbital gebied), neus, kin, voorhoofd en wangen—maar kunnen ook verschijnen op de bovenste romp of genitale regio.
Klinische kenmerken zijn:
In sommige gevallen, vooral bij meerdere laesies, kunnen milia enkele vierkante centimeters huid bedekken. Echter, zelfs in dergelijke presentaties blijven de laesies geïsoleerd en gaan ze niet samen.
Dermatoscopie verbetert de visualisatie en ondersteunt de differentiële diagnose. Typische dermatoscopische kenmerken van miliumcysten zijn:
Deze dermatoscopische kenmerken helpen om milia te onderscheiden van comedonen, molluscum contagiosum of andere cystische en nodulaire laesies.
Hoewel milia een kenmerkende uitstraling hebben, kunnen verschillende andere dermatologische aandoeningen op hen lijken. Differentiële diagnose omvat:
Hoewel miliumcysten goedaardig en niet levensbedreigend zijn, kan hun aanwezigheid—vooral in grote aantallen—indicatief zijn voor onderliggende huid- of systemische aandoeningen, zoals een verminderde epidermale turnover of hormonale onbalans. Milia dienen als een zichtbaar teken dat de natuurlijke vernieuwing en afschilfering van de huid verstoord kan zijn.
Risico’s geassocieerd met onbehandelde of onjuist behandelde milia omvatten:
Hoewel milia bij pasgeborenen doorgaans vanzelf verdwijnen, moeten aanhoudende, meervoudige of cosmetisch zorgwekkende laesies bij adolescenten of volwassenen door een dermatoloog of schoonheidsspecialist worden geëvalueerd. Een professionele consultatie is essentieel wanneer:
Nauwlettende monitoring en gepersonaliseerde behandeling helpen terugkeer te voorkomen, cosmetische schade te verminderen en secundaire oorzaken te identificeren die anders misschien onopgemerkt blijven.
Aangezien miliumcysten zich net onder het epidermale oppervlak bevinden, zijn lokale crèmes en vrij verkrijgbare behandelingen over het algemeen niet effectief. Zelfverwijdering wordt niet aanbevolen vanwege het risico op huidtrauma, infectie en littekenvorming.
Professionele behandelingsopties zijn onder andere:
Na verwijdering is het essentieel om een goede huidverzorging te handhaven en preventieve strategieën te implementeren om de vorming van nieuwe laesies te voorkomen.
Hoewel niet alle gevallen van milia kunnen worden voorkomen, kan het risico op terugkeer worden verminderd door consistent huidverzorging en gezonde leefgewoonten:
Met een juiste diagnose, gepersonaliseerde behandeling en langdurige preventieve zorg kunnen miliumcysten effectief worden beheerd—waardoor zowel het uiterlijk als de gezondheid van de huid wordt hersteld.
