Opryszczka pospolita to powszechna infekcja wirusowa wywołana przez wirusy opryszczki pospolitej zawierające DNA (HSV), klasyfikowane w ICD-10 pod kodami B00 (Infekcje wirusowe opryszczki) oraz A60 (Anogenitalna infekcja wirusowa opryszczki). Wirusy te mają zdolność do ustanawiania latencji w ludzkim układzie nerwowym po początkowej infekcji i mogą się okresowo reaktywować w korzystnych warunkach. Epizody reaktywacji często zbiegają się z czynnikami fizjologicznymi lub środowiskowymi, takimi jak hipotermia, choroby oddechowe, urazy skóry, wahania hormonalne (np. menstruacja), dysfunkcja jelit, stres psychiczny lub immunosupresja.
Gdy wirus dostaje się do organizmu, replikuję się lokalnie w tkance naskórka skóry lub błon śluzowych. Następnie podróżuje wstecznie przez neurony czuciowe do zwojów grzbietowych lub zwojów trójdzielnych, gdzie staje się latentny. Wirus może utrzymywać się w tym uśpionym stanie w nieskończoność, reaktywując się spontanicznie lub w odpowiedzi na zewnętrzne czynniki stresowe, powodując nawrotowe zmiany w pierwotnym miejscu infekcji.
Istnieją dwa odrębne typy wirusu opryszczki pospolitej:
Zarówno HSV-1, jak i HSV-2 są wysoce zakaźne i zdolne do wywoływania ostrych objawowych wysypek oraz asymptomatycznego uwalniania wirusa, co znacząco przyczynia się do rozprzestrzeniania infekcji. Ważne jest, aby oba typy wirusa mogą powodować choroby pierwotne i nawrotowe w obszarze ustnym lub genitalnym, w zależności od sposobu transmisji.
Infekcja wirusem opryszczki pospolitej zazwyczaj objawia się jako skupiska małych, wypełnionych płynem pęcherzyków (pęcherzy) na czerwonym, opuchniętym podłożu. Pęcherzyki mają kształt kopuły, wielkości od 1 do 3 mm, i często łączą się w grupy. W ciągu 1 do 3 dni płyn wewnątrz pęcherzyków staje się mętny, a niektóre mogą stać się ropne lub krwotoczne. W końcu zmiany pękają, pozostawiając płytkie owrzodzenia, które pokrywają się strupami i goją się w ciągu 7 do 14 dni.
Subiektywne objawy mogą obejmować:
Nowe pęcherze zazwyczaj pojawiają się w bliskim sąsiedztwie początkowych zmian i mogą rozwijać się przez kilka dni. Nawracające infekcje są zazwyczaj łagodniejsze i krótsze niż pierwotny epizod.
Chociaż diagnoza często opiera się na charakterystycznym wyglądzie zmian oraz historii pacjenta, potwierdzenie laboratoryjne jest niezbędne w przypadkach atypowych, wśród osób z obniżoną odpornością lub przy różnicowaniu opryszczki od innych owrzodzenia genitalnego lub ustnego.
Zalecane metody diagnostyczne obejmują:
W przypadkach owrzodzeń genitalnych, diagnostyka różnicowa musi obejmować kiłę, wrzód chłoniakowy, owrzodzenia aftowe oraz syndrom Behçeta, między innymi. Dlatego połączenie podejść klinicznych i laboratoryjnych jest złotym standardem dla dokładnej diagnozy.
Chociaż nie ma leczenia infekcji HSV, skuteczne leki przeciwwirusowe mogą znacznie zmniejszyć ciężkość, czas trwania oraz częstość nawrotów. Wybór leku i schemat dawkowania zależą od tego, czy infekcja jest pierwotna, nawrotowa czy profilaktyczna (supresyjna) .
Podejścia terapeutyczne:
W przypadku ciężkich lub skomplikowanych zakażeń HSV (np. encefalitis, opryszczka noworodkowa lub choroba uogólniona) może być konieczna hospitalizacja i dożylne leczenie przeciwwirusowe.
Zapobieganie transmisji HSV opiera się na połączeniu środków ostrożności behawioralnych, ochrony barierowej, komunikacji z partnerem oraz wsparcia układu odpornościowego. Chociaż całkowite zapobieżenie transmisji wirusa opryszczki pospolitej może nie zawsze być możliwe, poniższe strategie znacząco zmniejszają ryzyko zakażenia lub reaktywacji:
Dla osób już zakażonych HSV celem jest minimalizacja wybuchów i zmniejszenie szansy na rozprzestrzenienie wirusa na innych. Rekomendacje obejmują:
Wirus opryszczki pospolitej (zarówno HSV-1, jak i HSV-2) jest wszechobecną i całkowitą infekcją mającą istotne skutki dla fizycznego i emocjonalnego samopoczucia. Pomimo braku ostatecznego leku, nowoczesne leczenie przeciwwirusowe zapewnia niezawodną kontrolę nad objawami, zmniejsza ryzyko transmisji i pozwala większości osób prowadzić normalne, satysfakcjonujące życie.
Dzięki wczesnej diagnozie, edukacji, strategiom zapobiegawczym i dostosowanym reżimom terapeutycznym zarówno pierwotne, jak i nawrotowe zakażenia HSV można skutecznie kontrolować. Świadomość społeczna i odpowiedzialne zachowania seksualne pozostają kluczowymi elementami w redukcji globalnego obciążenia zakażeniami wirusem opryszczki wargowej.
Osoby, które podejrzewają zakażenie HSV—lub zarządzają znanym zakażeniem opryszczką— powinny ściśle współpracować z dostawcami usług zdrowotnych, aby ustalić spersonalizowane plany opieki i utrzymać optymalne zdrowie skóry i zdrowie seksualne.
