Pityriasis Versicolor: Chronische Oppervlakkige Schimmelinfectie van de Huid
Overzicht
Pityriasis versicolor, ook bekend als tinea versicolor, is een chronische, terugkerende oppervlakkige schimmelinfectie van de huid veroorzaakt door gistachtige schimmels van het geslacht Malassezia, het vaakst Malassezia furfur. Deze lipofiele organismen maken deel uit van de normale huidflora, vooral in talrijke (olie-rijke) gebieden. De infectie ontstaat door de transformatie van Malassezia van zijn commensale gistvorm naar een pathogene myceliale vorm.
De aandoening wordt gekenmerkt door de aanwezigheid van hypo- of hypergepigmenteerde schilferige maculae en vlekken, vaak gezien op de romp en bovenste ledematen. Het is over het algemeen asymptomatisch, hoewel milde jeuk bij sommige patiënten kan optreden. Hoewel het niet gevaarlijk wordt geacht, veroorzaakt pityriasis versicolor vaak esthetische en psychosociale stress, vooral vanwege de zichtbaarheid op blootgestelde huidgebieden.
Pathogenese en Triggerfactoren
De transformatie van Malassezia van een niet-pathogene gist naar zijn filamentueuze, pathogene vorm wordt uitgelokt door verschillende interne en omgevingsfactoren die de huidhomeostase verstoren. Deze omvatten:
- Heet en vochtig klimaat: Bevordert overmatige transpiratie en talgproductie, wat een ideale omgeving creëert voor schimmelovergroei;
- Hyperhidrose: Verhoogde transpiratie, vooral bij atleten of tijdens seizoensveranderingen;
- Hormonale factoren: Gebruik van orale anticonceptiva, hormonale schommelingen of endocriene aandoeningen (bijv. syndroom van Cushing);
- Immunosuppressie: Aandoeningen zoals HIV/AIDS, kanker of langdurig gebruik van corticosteroïden;
- Genetische aanleg: Een familiale neiging is bij sommige individuen waargenomen;
- Ondervoeding en slechte hygiëne: Verminderde huidbarrièrefunctie kan schimmelproliferatie vergemakkelijken.
Eenmaal geactiveerd, dringen de schimmels de stratum corneum (buitenste huidlaag) binnen en produceren azelaïnezuur en andere di-carboxylzuren, die de melanine synthese remmen en leiden tot post-inflammatoire pigmentveranderingen.
Klinische Presentatie
Het kenmerk van pityriasis versicolor is de ontwikkeling van goed afgebakende, schilferige, verkleurde vlekken die variëren in tint – van roze, tan, en lichtbruin tot hypopigmenteerd of krijtwit, vooral bij mensen met een donkere huid. In veel gevallen verschijnen de laesies aanvankelijk als kleine, ronde of ovale vlekken tot 1 cm in diameter, maar ze samenvoegen vaak tot grotere vlekken na verloop van tijd.
Veelvoorkomende kenmerken zijn:
- Kleur: Varieert afhankelijk van huidskleur en stadium van de laesie—“koffie met melk,” zalmroze, geel-bruin, of lichter dan de omringende huid;
- Schilfering: Fijne, korrelachtige schilfering is typisch zichtbaar bij krabben (positief “krabteken”);
- Randen: Helder gedefinieerd, kan centrifugale uitbreiding vertonen;
- Symptomen: Over het algemeen asymptomatisch of licht jeukend, vooral wanneer zweten toeneemt.
Locatie
Pityriasis versicolor beïnvloedt voornamelijk talgrijke en warme gebieden van het lichaam. Typische betrokken gebieden zijn:
- Borsten en bovenrug;
- Buik;
- Hals en schouders;
- Proximale ledematen (bovenarmen, dijen);
- Minder vaak: Gezicht, hoofdhuid, lies en genitale gebieden, meestal in meer uitgebreide of terugkerende gevallen.
Na blootstelling aan de zon kan tijdelijke hypopigmentatie van eerder aangetaste huidgebieden aanhouden, wat leidt tot een gemarmerd uiterlijk dat bekend staat als “post-inflammatoire leukodermie.” Dit effect is te wijten aan remming van melanogenese en is omkeerbaar met de tijd en behandeling.
Folliculaire Variant van Pityriasis Versicolor
Naast de klassieke maculaire vorm kan pityriasis versicolor ook voorkomen in een folliculaire vorm, die minder gebruikelijk is en kan lijken op bacteriële follikulitis.
Belangrijke kenmerken van deze variant zijn:
- Locatie: Beïnvloedt meestal de borst, rug, schouders, en af en toe, de bovenarmen en dijen;
- Laesies: Meerdere, kleine, rode of vleeskleurige papels of pustels gecentreerd rond haarfollikels (perifolliculaire distributie);
- Symptomen: Kunnen jeuk, branderigheid of irritatie omvatten—intensiever dan de klassieke maculaire vorm;
- Differentiële diagnose: Vereist om te onderscheiden van bacteriële follikulitis—slechts directe microscopie of kweek bevestigt de schimmel etiologie.
Diagnose van Pityriasis Versicolor
Diagnose is meestal klinisch en wordt ondersteund door simpele, snelle laboratoriumtechnieken om de schimmelnatuur van laesies te bevestigen:
- Onderzoek met de lamp van Wood: Laesies fluoresceren met een gele-gouden of oranje gloed onder ultraviolet licht, vooral wanneer veroorzaakt door Malassezia furfur;
- Microscopisch onderzoek (KOH-preparaat): Een huidafkrabsel behandeld met kaliumhydroxide onthult een kenmerkende “spaghetti en gehaktballen” uiterlijk: korte, gekromde hyphen en ronde sporen;
- Kweek: Romige, mucilaginous kolonies kunnen groeien op gespecialiseerde vetrijke media, hoewel kweken zelden vereist zijn voor routinematige gevallen;
- PCR-diagnostiek: Kan worden gebruikt in moeilijke of terugkerende gevallen om Malassezia-soorten op moleculair niveau te identificeren.
Behandeling van Pityriasis Versicolor
Therapeutische benaderingen hangen af van de ernst, omvang, en terugkerend patroon van de infectie. Zowel topische als systemische schimmelbestrijdende middelen zijn effectief, waarbij topische behandeling de voorkeur heeft voor gelokaliseerde ziekte.
Topische Therapie (Eerste lijn voor Milde tot Gematigde Gevallen):
- Ketoconazol 2% shampoo of crème: Eenmaal of twee keer per dag aangebracht gedurende 2–4 weken;
- Clotrimazol, terbinafine of miconazol: Antischimmelcrèmes twee keer per dag aangebracht tot klinische resolutie;
- Seleniumsulfide 2,5% lotion: Aangebracht op het aangetaste gebied en na 10 minuten afgespoeld (om de dag gebruiken);
- Zinkpyrithion of op zwavel gebaseerde zepen: Gebruikt als onderhoud of profylaxe bij terugkerende gevallen.
Systemische Therapie (Gematigde tot Ernstige of Terugkerende Gevallen):
- Itraconazol: 100 mg twee keer per dag gedurende 7–14 dagen;
- Fluconazol: 150–300 mg eenmaal per week gedurende 2–4 weken (alternatief regime: 50 mg dagelijks gedurende 2 weken);
- Ketoconazol (oraal): 200 mg twee keer per dag tot 14 dagen (minder favoriet vanwege het risico op hepatotoxiciteit; vereist leverbewaking).
In alle gevallen is naleving door de patiënt van de behandelduur en hygiënemaatschappelijke aanbevelingen essentieel om terugval te voorkomen. In langdurige of uitgebreide gevallen kan een combinatie van orale en topische middelen worden gebruikt.
Preventie van Pityriasis Versicolor
Aangezien deze aandoening een hoog terugvalpercentage heeft (vooral in warme klimaten of bij voorbestemde individuen), zijn preventieve maatregelen belangrijk:
- Regelmatig gebruik van antischimmelshampoos: Zoals ketoconazol of seleniumsulfide eenmaal of twee keer per week, vooral tijdens warme maanden;
- Juiste huidhygiëne: Dagelijks douchen, strakke kleding vermijden en zweetdoordrenkte kleding snel verwisselen;
- Controle van transpiratie: Antitranspiratiemiddelen gebruiken en ademende stoffen dragen om huidvocht te verminderen;
- Beperk langdurige zonn blootstelling: Vooral bij herstel van recente uitbraken om residuele hypopigmentatie minder zichtbaar te maken;
- Beheer van onderliggende aandoeningen: Zoals immunodeficiëntie, ondervoeding of hormonale onevenwichtigheden, indien aanwezig.
Conclusie
Pityriasis versicolor is een veelvoorkomende, oppervlakkige schimmelinfectie veroorzaakt door de overgroei van Malassezia soorten op de huid. Hoewel medisch goedaardig, kan het uiterlijk en de terugval aanzienlijke cosmetische bezorgdheid veroorzaken. Tijdige diagnose, geschikte behandeling, en langdurige preventiestrategieën zijn essentieel om een aanhoudende genezing te verzekeren en terugval te minimaliseren.
Door een combinatie van topische en systemische therapie, hygiënemaatschappelijke maatregelen en milieubeheersing, ervaart de meeste patiënten goede resultaten. Educatie over terugvalpatronen en onderhoudsopties speelt een cruciale rol in een effectieve behandeling.
