Niemal co dziesiąta dorosła osoba w USA deklaruje, że zdiagnozowano u niej przewlekłą egzemę dłoni.
Choroby skóry mogą wpływać nie tylko na jej wygląd. Czasem powodują dyskomfort, nawracają lub budzą pytania o inne zagrożenia dla zdrowia. W kilku niedawnych badaniach opublikowanych w JAMA Dermatology przyjrzano się przewlekłej egzemie rąk, dwóm chorobom związanym ze skórą, które mogą wiązać się z nowotworami, odmrozinom, ropnemu zapaleniu gruczołów potowych oraz narzędziom do szacowania ryzyka czerniaka.
Oto, co wykazały te badania i czego na ich podstawie nie można jeszcze stwierdzić.
Przewlekła egzema rąk była częsta wśród ankietowanych dorosłych
Przewlekła egzema rąk to stan zapalny skóry dłoni, który utrzymuje się przez co najmniej 3 miesiące lub nawraca w postaci kolejnych zaostrzeń. W ankiecie przeprowadzonej wśród 10 636 dorosłych osób w USA 1019 osób, czyli 9,6%, podało, że chorobę rozpoznał u nich pracownik ochrony zdrowia. (Źródło: JAMA Dermatology, „Prevalence of Chronic Hand Eczema in Adults”)
Rozpoznanie częściej zgłaszali mężczyźni niż kobiety: odpowiednio 10,5% i 8,7%. Częściej podawały je także osoby pracujące niż bezrobotne (10,3% w porównaniu z 7,8%) oraz mieszkańcy miast niż terenów wiejskich (10,4% w porównaniu z 6,3%).
Szczególnie często rozpoznanie zgłaszały młodsze osoby dorosłe. W obu grupach wiekowych, od 18 do 29 lat i od 30 do 39 lat, podało je ponad 13% uczestników.
W ankiecie opierano się na tym, czy uczestnicy pamiętali i zgłosili rozpoznanie postawione przez pracownika ochrony zdrowia. Badanie mogło pominąć osoby z egzemą rąk, u których choroby nie rozpoznano. Nie pozwoliło też w pełni ustalić różnych przyczyn ich objawów.
Dalsze badania mogą pomóc wyjaśnić, jak czynniki występujące w miejscu pracy, cechy demograficzne i trudności z uzyskaniem diagnozy wpływają na to, u kogo rozwija się przewlekła egzema rąk lub u kogo zostaje ona rozpoznana.
Nowotwory częściej występowały u osób z twardziną ograniczoną lub układową
W innym badaniu obserwowano 6181 osób z twardziną ograniczoną, która powoduje powstawanie stwardniałych obszarów skóry, oraz 8133 osoby z twardziną układową, która może powodować pogrubienie skóry, a także zajmować narządy wewnętrzne. (Źródło: JAMA Dermatology, „Incidence of Cancer in Morphea and Systemic Sclerosis”)
W okresie obserwacji nowotwór rozwinął się u 782 osób z twardziną ograniczoną, czyli u 12,65% tej grupy. Wśród osób z twardziną układową zachorowały 1104 osoby, czyli 13,57%.
W porównaniu z populacją ogólną nowotwory występowały ogółem o około 24% częściej w grupie z twardziną ograniczoną i o 37% częściej w grupie z twardziną układową. Liczby te opisują różnice między grupami. Nie oznaczają, że u każdej osoby z jedną z tych chorób rozwinie się nowotwór.
Nowotwory tworzące guzy lite występowały w obu grupach częściej niż w populacji ogólnej. Nowotwory krwi były istotnie częstsze tylko w grupie z twardziną układową.
Różniły się też rodzaje najczęściej występujących nowotworów. W grupie z twardziną ograniczoną najczęstsze były nowotwory piersi i żeńskich narządów płciowych, a w grupie z twardziną układową najczęstszy był rak płuca.
Wyniki wskazują, że warto brać pod uwagę ryzyko nowotworu u osób z twardziną ograniczoną, mimo że choroba ta dotyczy głównie skóry. W badaniu obserwowano jednak występowanie chorób w czasie, dlatego nie można na jego podstawie stwierdzić, że którakolwiek z postaci twardziny spowodowała nowotwór. Same wyniki nie uzasadniają częstszych badań przesiewowych w kierunku nowotworów niż te przewidziane w obowiązujących zaleceniach.
Potrzebne są dalsze badania, aby ustalić, czy niektóre osoby mogłyby skorzystać z bardziej indywidualnego podejścia do badań przesiewowych i kontroli.
Odmroziny mogą mieć różne przyczyny
Odmroziny to zapalna choroba skóry, która często pojawia się na palcach rąk i nóg po kontakcie z zimnem i wilgocią. W liście badawczym opublikowanym w JAMA Dermatology przyjrzano się temu, jak odmroziny objawiały się u pacjentów, z jakimi chorobami mogły być związane oraz jakie były wyniki leczenia. (Źródło: JAMA Dermatology, „Clinical Characteristics, Etiologic Associations, and Treatment Outcomes of Pernio”)
Odmroziny często ustępują samoistnie. Podobne zmiany skórne mogą jednak czasem występować przy chorobach autoimmunologicznych, w których układ odpornościowy omyłkowo atakuje własny organizm, lub przy innych chorobach dotyczących całego organizmu.
Badacze przyjrzeli się różnicom w objawach i opiece nad osobami, u których zmiany mogły mieć różne przyczyny lub wiązać się z różnymi chorobami. Ich praca pokazuje, dlaczego warto odróżnić odmroziny o nieustalonej przyczynie od zmian związanych z inną chorobą, zwłaszcza gdy zmiany nawracają, utrzymują się lub wyglądają nietypowo.
Historia zdrowia pacjenta, badanie skóry i inne objawy mogą pomóc lekarzowi zdecydować, czy potrzebna jest dalsza diagnostyka. Publikacja miała formę listu badawczego, a dostępne informacje o wynikach leczenia były ograniczone. Nie pozwala więc ustalić, które metody leczenia są skuteczniejsze od innych.
Czas pojawiania się objawów może pomóc w rozmowie o leczeniu ropnego zapalenia gruczołów potowych
Ropne zapalenie gruczołów potowych (hidradenitis suppurativa, HS) to przewlekła zapalna choroba skóry, która może powodować bolesne guzki i owrzodzenia. Niektóre osoby przyjmują leki biologiczne, które działają na te elementy układu odpornościowego, które biorą udział w stanie zapalnym.
W badaniu z udziałem 107 osób, u których leczenie biologiczne przyniosło tylko częściową poprawę HS, sprawdzano, czy czas pojawiania się objawów może pomóc w wyborze dalszego postępowania. (Źródło: JAMA Dermatology, „End-of-Dose Effect as a Guide for Biologic Optimization in Hidradenitis Suppurativa”)
Część uczestników zauważyła, że objawy nasilają się krótko przed kolejną zaplanowaną dawką leku. Badacze nazwali to efektem końca dawki. U tych pacjentów zintensyfikowano leczenie biologiczne. Osoby, które nie zgłaszały takiego przebiegu objawów, otrzymały dodatkowo długotrwałe leczenie antybiotykiem.
Po 3–5 miesiącach takie postępowanie wiązało się z poprawą we wszystkich siedmiu wskaźnikach klinicznych wybranych wcześniej przez badaczy. Zgłaszana poprawa utrzymywała się także przez okres od 6 do 12 miesięcy.
Gdy lek biologiczny nie pomaga wystarczająco, warto porozmawiać o tym, kiedy objawy powracają. Ich nasilenie przed kolejną dawką może wskazywać, że działanie leku słabnie. Jeśli natomiast objawy utrzymują się przez cały czas między dawkami, rozmowa o dalszym leczeniu może wyglądać inaczej.
Uczestnikom przydzielano leczenie na podstawie przebiegu objawów, a nie losowo. Badanie nie może więc wykazać, czy takie podejście sprawdza się lepiej niż inne sposoby modyfikowania terapii. Potrzebne są dalsze badania kontrolowane. Decyzje o zmianie leczenia lub dodaniu kolejnej terapii należy omówić z lekarzem lub dermatologiem.
Kalkulatory ryzyka czerniaka nie zawsze były dokładne
Czerniak to rodzaj nowotworu skóry. Niektóre narzędzia pozwalają oszacować prawdopodobieństwo jego rozwoju, ale ich dokładność może się różnić w zależności od tego, u kogo są stosowane.
W jednym z badań sprawdzono sześć modeli przewidujących ryzyko czerniaka, korzystając z danych nawet 43 235 uczestników australijskiego badania Sax Institute 45 and Up Study. Naukowcy ocenili, jak dobrze każdy model odróżniał osoby, u których później rozwinął się czerniak, od tych, u których choroba nie wystąpiła. Porównali też przewidywane przez modele ryzyko z tym, co rzeczywiście się wydarzyło. (Źródło: JAMA Dermatology, „Evaluating the Performance of Melanoma Risk Prediction Models”)
Wyniki modeli mierzące ich zdolność do odróżnienia obu grup wynosiły od 0,58 do 0,70. W tej skali wynik 0,5 nie jest lepszy od przypadku, a 1,0 oznacza doskonałe rozróżnienie. Większość modeli zaniżała też ryzyko czerniaka w badanej populacji.
Wyniki pokazują, dlaczego narzędzie do oceny ryzyka należy sprawdzić w różnych grupach, zanim zacznie się na nim polegać w opiece nad pacjentami. Model opracowany dla jednej populacji może być mniej dokładny w innej, między innymi dlatego, że osoby w tych grupach i częstość występowania czerniaka mogą się różnić.
Modele oceny ryzyka nadal mogą pomagać w rozmowach o profilaktyce i obserwacji skóry. Badacze wskazują jednak, że narzędzia te mogą wymagać dalszych testów i dostosowania, zanim będą mogły wiarygodnie szacować indywidualne ryzyko.
Kiedy zasięgnąć porady lekarza
Warto skontaktować się z lekarzem lub dermatologiem, jeśli wysypka albo inna zmiana skórna utrzymuje się, nawraca lub trudno wyjaśnić jej przyczynę. Porady specjalisty należy zasięgnąć także wtedy, gdy znamię lub inna zmiana zmienia wygląd albo szybko rośnie, występuje krwawienie, ból lub możliwe objawy zakażenia, a także zawsze, gdy zmiana na skórze budzi wątpliwości.
Zdjęcia lub krótkie notatki o tym, kiedy widoczna zmiana skórna się pojawia i jak zmienia się z czasem, mogą pomóc w jej udokumentowaniu przed wizytą. Nie pozwalają jednak postawić diagnozy.
Ten artykuł ma charakter ogólnoinformacyjny i nie stanowi porady medycznej. Decyzje dotyczące badań przesiewowych i leczenia należy omówić z lekarzem lub dermatologiem.
Źródła
- Chovatiya R, Balu S, Bin Sawad A, et al. „Prevalence of Chronic Hand Eczema in Adults.” JAMA Dermatology. Opublikowano online 11 listopada 2026 r. doi:10.1001/jamadermatol.2026.4674.
- Muha J, Joly-Chevrier M, Nedjar H, et al. „Incidence of Cancer in Morphea and Systemic Sclerosis.” JAMA Dermatology. Opublikowano online 11 listopada 2026 r. doi:10.1001/jamadermatol.2026.4685.
- Martins K, Ristianto ZA, Manduca S, et al. „Clinical Characteristics, Etiologic Associations, and Treatment Outcomes of Pernio.” JAMA Dermatology. Opublikowano online 11 listopada 2026 r. doi:10.1001/jamadermatol.2026.4339.
- Lynch A, Archimbaud J, Lesort C, et al. „End-of-Dose Effect as a Guide for Biologic Optimization in Hidradenitis Suppurativa.” JAMA Dermatology. Opublikowano online 4 listopada 2026 r. doi:10.1001/jamadermatol.2026.4435.
- „Evaluating the Performance of Melanoma Risk Prediction Models.” JAMA Dermatology. Opublikowano online 21 października 2026 r. doi:10.1001/jamadermatol.2026.4097.