Lichen Planus: Chronische Inflammatoire Dermatosis van Onbekende Oorzaak
Overzicht
Lichen planus (LP) is een chronische inflammatoire huid- en slijmvliekaandoening gekenmerkt door jeukende, polygonale, vlakke papels, typisch violaceus of rood-paars van kleur. Het is een niet-besmettelijke ziekte van onduidelijke oorsprong die de huid, nagels, hoofdhuid, mondholte en genitale gebieden kan aantasten. LP kan op elke leeftijd voorkomen, maar wordt het vaakst gezien bij volwassenen tussen de 30 en 60 jaar oud.
Ondanks de goedaardige aard kan LP de kwaliteit van leven aanzienlijk beïnvloeden door aanhoudende jeuk, slijmvliekaantasting of littekenvorming in ernstige gevallen. Bij de meeste patiënten verdwijnt de ziekte spontaan binnen enkele maanden tot een paar jaar, hoewel terugvallen mogelijk zijn.
Etiologie en Mogelijke Triggers
De exacte oorzaak van lichen planus is nog onbekend. Er wordt echter aangenomen dat het een cel-gemedieerde auto-immuunreactie is waarbij cytotoxische T-cellen basale keratinocyten aanvallen. De volgende factoren zijn geassocieerd met het uitlokken of verergeren van de aandoening:
- Hepatitis C-virus (HCV) infectie, vooral bij orale en erosieve varianten;
- Medicijnen: Bloeddrukverlagers, antimalaria, antidiabetica, NSAID’s en bepaalde hartmedicijnen;
- Blootstelling aan zware metalen: Goud, kwik, arseen (bijv., via tandheelkundige amalgame);
- Auto-immuunziekten: LP kan samen voorkomen met andere auto-immuun aandoeningen (bijv., vitiligo, alopecia areata, thyroiditis);
- Stress: Emotionele of fysieke stress kan bijdragen aan het ontstaan of verergeren van de ziekte.
Cutane Lichen Planus: Klinische Manifestaties
De cutane vorm van lichen planus presenteert zich doorgaans als:
- Meerdere polygonale, vlakke papels van 3–5 mm groot, vaak symmetrisch gegroepeerd;
- Kleur: Roze, rood of violaceus; vaak glanzend door een glad oppervlak;
- Wickham striae: Fijne, witachtige reticulaire lijnen zichtbaar op het oppervlak van de papels;
- Jeuk: Varieert van mild tot intens, vaak verergerd door warmte of stress;
- Verdeling: Veelvoorkomende locaties zijn polsen, onderarmen, lendengebied, enkels en scheenbenen. Letsels kunnen samenvloeien tot grotere plaques of lineaire patronen vormen door het Koebner-fenomeen (letsels die ontstaan op trauma-plaatsen);
- Verdikte plaques: Gezien op scheenbenen of enkels als hypertrofische LP-varianten.
Bij sommige patiënten kan de initiële uitslag verkeerd gediagnosticeerd worden vanwege de gelijkenis met eczeem, psoriasis of schimmelinfecties. Een grondig klinisch onderzoek is essentieel voor een juiste identificatie.
Slijmvlies-, Nagel-, Hoofdhuid- en Genitale Betrokkenheid
Orale Lichen Planus
Orale lichen planus (OLP) verschijnt vaak als reticulaire witte vlekken met een kantachtig patroon, bekend als Wickham-striae. Laesies worden meestal aangetroffen op de buccale mucosa, tong of gingiva. In erosieve vormen kunnen zweren, roodheid, branderigheid en pijn optreden, vooral bij het eten van pittig of zuur voedsel. OLP kan jaren aanhouden en heeft een klein maar belangrijk risico op maligne transformatie.
Nagel Lichen Planus
LP kan één of meerdere nagelplaten aantasten en zich presenteren als:
- Verkleving en longitudinale ribbelvorming;
- Splijting en onychorrhexis;
- Pterygiumvorming: Hechting van de nagelplooi aan de nagelbed wat leidt tot littekens;
- Totaal nagelverlies: In gevorderde, onbehandelde gevallen.
Hoofdhuid (Lichen Planopilaris)
Betrokkenheid van de hoofdhuid kan leiden tot follikulaire papels, roodheid en schilfering. In progressieve ziekte kan littekens alopecia zich ontwikkelen, wat resulteert in permanent haarverlies. Vroege behandeling is cruciaal om haarfollikels te behouden.
Genitale Lichen Planus
LP in het genitale gebied manifesteert zich typisch als rode, erosieve of atrofische plaques of papels die branderigheid of jeuk kunnen veroorzaken. Het treft beide seksen en kan worden verward met infecties of andere dermatologische aandoeningen.
Diagnostiek
Een diagnose van lichen planus is vaak gebaseerd op klinische evaluatie en karakteristieke morfologie. Echter, in atypische gevallen of wanneer slijmvlies- of nagelbetrokkenheid overheerst, kunnen aanvullende tests vereist zijn:
- KOH-test: Om schimmelinfectie uit te sluiten;
- Biopsie: Bevestigt de diagnose. Histopathologie toont typisch hypergranulosis, zaagtandachtige acanthosis, degeneratie van de basale laag en bandvormige lymfocytaire infiltratie op de dermo-epidermale junction;
- Bloedonderzoek: Kan worden uitgevoerd om onderliggende oorzaken zoals hepatitis C uit te sluiten;
- Allergie of medicijnhistorie: In het geval van vermoedelijke lichenoïde geneeskrachtige uitslagen.
Differentiaaldiagnose
Toestanden die op LP kunnen lijken, zijn onder andere:
- Psoriasis: Diktere plaques, zilverachtige schilfers, en typische nagelpitten;
- Pityriasis rosea: Herald patch, “kerstboom” patroon, en zelflimiterend verloop;
- Eczeme of atopische dermatitis: Meer exsudatief met blaasjes en intense jeuk;
- Cutane lupus erythematosus: Fotosensitief met atrofische littekens en positieve ANA;
- Door medicijnen geïnduceerde lichenoïde reacties;
- Tinea corporis of versicolor: Bevestigd door KOH-microscopie.
Behandeling
Er is geen universele genezing voor lichen planus, maar de meeste gevallen zijn zelfbeperkend en verdwijnen binnen maanden tot enkele jaren. De behandeling is gericht op het verlichten van symptomen en het voorkomen van complicaties, vooral bij betrokkenheid van slijmvliezen, hoofdhuid en nagels.
Symptomatische en farmacologische therapie:
- Topische corticosteroïden: Eerste-keustherapie voor huid- en mucosale LP;
- Topische calcineurine-inhibitors: Tacrolimus of pimecrolimus voor gevoelige gebieden (bijv. gezicht, genitaliën);
- Orale antihistaminica: Voor verlichting van jeuk;
- Fototherapie: Smalband UVB voor wijdverspreide cutane LP;
- Systemische therapie (ernstige gevallen): Inclusief orale corticosteroïden, retinoïden (bijv. acitretine), methotrexaat, ciclosporine of biologica bij refractaire vormen.
Orale en genitale letsels:
- Topische corticosteroïden of calcineurine-inhibitors;
- Goede mondhygiëne;
- Vermijden van irriterende stoffen zoals gekruid voedsel, alcohol en tabak.
Preventie en patiëntbegeleiding
- Vermijd mechanisch letsel, krabben of wrijving in aangetaste gebieden;
- Behoud hydratatie en gebruik moisturizers ter ondersteuning van de huidbarrièrefunctie;
- Identificeer en minimaliseer blootstelling aan potentiële triggers (bijv. medicijnen, allergenen);
- Elimineer stress waar mogelijk door gedrags- of psychologische ondersteuning;
- Patiënten met orale LP moeten roken, alcohol en gekruid voedsel vermijden;
- Regelmatige controle is belangrijk voor mucosale LP vanwege een klein risico op maligniteit (vooral bij erosieve orale LP).
Conclusie
Lichen planus is een multifacette chronische inflammatoire aandoening die de huid, slijmvliezen, nagels en hoofdhuid kan aantasten. Hoewel het niet levensbedreigend is, kunnen de symptomen en cosmetische implicaties aanzienlijke stress veroorzaken. Vroegtijdige diagnose, symptoommanagement en op maat gemaakte therapie leiden tot betere uitkomsten voor patiënten en een verbeterde levenskwaliteit.
De meeste gevallen verdwijnen na verloop van tijd, maar sommige vormen—vooral mucosale of hoofdhuidvarianten—vereisen langdurige follow-up en specialistische zorg.
