Łuszczyca zwykła (ICD-10: L40) ⚠️

Łuszczyca zwyczajna (łuszczyca płatkowa): Przewlekła zapalna choroba skóry

Przegląd

Łuszczyca zwyczajna, znana także jako przewlekła łuszczyca płatkowa lub przewlekła łuszczyca stacjonarna, jest najczęstszą formą łuszczycy i stanowi do 90% przypadków. Jest to przewlekłe, immunologiczne zapalne schorzenie skóry, charakteryzujące się obecnością wyraźnych, czerwonych, łuskowatych plam, które mogą wpływać na różne części ciała. Te plamy często mają srebrzysto-białą powierzchnię z powodu hiperproliferacji i wadliwej maturacji keratynocytów.

Chociaż nie zagraża życiu, łuszczyca znacznie wpływa na jakość życia z powodu widocznych objawów, świądu i potencjalnych powiązań systemowych. Często ma charakter naprzemiennie nawrotowy i może być wywoływana lub zaostrzana przez różnorodne czynniki środowiskowe i wewnętrzne.

Epidemiologia

Łuszczyca dotyka około 1–2% populacji na całym świecie i występuje z równą częstotliwością u mężczyzn i kobiet. Może wystąpić w każdym wieku, ale obserwuje się dwa szczyty:

• Typ I (wczesny): Pojawia się przed 40 rokiem życia, zazwyczaj między 20 a 30 rokiem; często związany z historią rodzinną i cięższym przebiegiem choroby;
• Typ II (późny): Pojawia się po 50 roku życia i zazwyczaj nie jest dziedziczny.

Etiologia i czynniki wyzwalające

Łuszczyca ma wieloczynnikowe pochodzenie, z wkładem genetycznym, środowiskowym i immunologicznym. Chociaż często występuje predyspozycja genetyczna, czynniki środowiskowe są zazwyczaj wymagane do inicjacji lub zaostrzenia choroby.

Do kluczowych czynników należą:

• Predyspozycja genetyczna: Dziedziczenie poligenowe; gen HLA-Cw6 jest silnie związany z łuszczycą typu I;
• Dysfunkcja immunologiczna: Aktywacja odpowiedzi immunologicznych Th1 i Th17, prowadząca do nadprodukcji cytokin (IL-17, TNF-α);
• Trauma fizyczna (zjawisko Koebnera);
• Infekcje: Szczególnie infekcje paciorkowcowe (w łuszczycy kropelkowej) oraz infekcje górnych dróg oddechowych;
• Leki: Beta-blokery, lit, NLPZ, leki przeciwmalaryczne, interferony oraz odstawienie kortykosteroidów systemowych;
• Użycie alkoholu i tytoniu;
• Otyłość i zespół metaboliczny;
• Stres psychiczny;
• Czynniki klimatyczne: Zimne i suche środowiska mogą nasilać objawy.

Cechy kliniczne

Łuszczyca zwyczajna typowo objawia się erytamatycznymi plamami pokrytymi grubymi, białymi lub srebrzystymi łuskami. Zmiany są wyraźnie odgraniczone, uniesione i mogą różnić się wielkością oraz rozmieszczeniem.

Typowe miejsca zaangażowania:

• Powierzchnie wyprostne łokci i kolan;
• Skalp (w tym linia włosów i za uszami);
• Tułów (zwłaszcza dolna część pleców i region pępka);
• Twarz (w tym powieki i kanał słuchowy);
• Objęcia i stopy;
• Obszar genitalny;
• Ścianki paznokci (psoriatyczna onychodystrofia): Dołki, onycholiza, subungalna hiperkeratoza, dystroficzne pogrubienie.

Świąd zgłaszany jest u około 60% pacjentów i może mieć charakter od łagodnego do ciężkiego. Podczas zaostrzeń, zmiany mogą się mnożyć, powiększać i stawać się bardziej zapalne. Okresy remisji mogą trwać od kilku tygodni do miesięcy lub dłużej, w zależności od indywidualnej kontroli choroby.

Diagnostyka

Diagnostyka łuszczycy zwyczajnej jest w głównej mierze kliniczna. Dermatolog zazwyczaj może rozpoznać stan na podstawie charakterystycznego wyglądu i rozmieszczenia zmian.

Kroki diagnostyczne obejmują:

• Badanie fizykalne: Identyfikacja ostrych płytek z srebrzystym łuszczeniem, szczególnie w typowych obszarach (łokcie, kolana, scalp);
• Psoriatyczna triada (objawy Auspitza):
  • Zjawisko plam stearynowych: Łuski łatwo usuwają się w warstwach;
  • Film końcowy: Lśniąca czerwona powierzchnia pojawia się pod usuniętymi łuskami;
  • Punktowe krwawienie: Po skrobaniu pojawia się punktowe krwawienie z naczyń włosowatych.
• Biopsja skóry: Stosowana w przypadkach atypowych lub w celu potwierdzenia. Histologia ujawnia akantozę, parakeratozę, abscesy Munro i wydłużone grzebienie rete;
• Punktacja PASI (Wskaźnik powierzenia i ciężkości łuszczycy): Ustandaryzowany pomiar w celu oceny rozległości i ciężkości. PASI ≤10 to łagodna, >10 to umiarkowana do ciężkiej.

Diagnostyka różnicowa

Łuszczyca zwyczajna może naśladować lub zachodzić na inne zapalne dermatozy. Diagnostyka różnicowa powinna uwzględniać:

• Lichen planus;
• Atopowe zapalenie skóry;
• Przewlekłe egzema;
• Pityriasis rubra pilaris;
• Różowa lichen (pityriasis rosea);
• Łojotokowe zapalenie skóry (szczególnie na skórze głowy);
• Dermatozy wywołane lekami (np. reakcje na lit lub leki przeciwmalaryczne);
• Skórny chłoniak T-komórkowy (wczesna mykoza fungoides);
• Ichtiosis, szczególnie w przypadkach powszechnego łuszczenia.

Leczenie

Głównym celem leczenia łuszczycy jest kontrola objawów, redukcja zapalenia, normalizacja obrotu keratynocytów oraz poprawa jakości życia pacjenta. Leczenie jest prowadzone na podstawie rozległości zaangażowania skóry, ciężkości objawów oraz obecności chorób współistniejących.

Terapia miejscowa (PASI ≤10):

• Środki keratolityczne: Mocznika, kwas salicylowy i kwas mlekowy do usuwania łuszczenia;
• Miejscowe corticosteroidy: Niska do wysokiej mocy w zależności od lokalizacji;
• Analogi witaminy D (np. kalcypotriol): Normalizują proliferację naskórka;
• Inhibitory kalcyneuryny: Przydatne w wrażliwych obszarach (twarz, pachwina);
• Miejscowe retinoidy: Tazarotene do redukcji blaszek.

Terapia systemowa i zaawansowana (PASI >10 lub przypadki oporne):

• Retinoidy doustne: Acitretin;
• Immunosupresanty: Metotreksat, cykloferyna;
• Estry kwasu fumarowego;
• Środki biologiczne: Leczenie ukierunkowane, takie jak inhibitory TNF-α (adalimumab, etanercept), inhibitory IL-12/23 (ustekinumab), inhibitory IL-17 (sekukinumab), inhibitory PDE-4 (apremilast);
• Fototerapia: Terapia UVB wąskopasmowa lub PUVA w przypadkach umiarkowanych.

Powikłania

Chociaż łuszczyca vulgaris nie zagraża życiu, może być związana z wieloma powikłaniami ogólnoustrojowymi, zwłaszcza w ciężkich i długotrwałych przypadkach:

• Choroby sercowo-naczyniowe: Zwiększone ryzyko nadciśnienia, niedokrwiennej choroby serca i udarów;
• Zespół metaboliczny: Otyłość, insulinooporność i dyslipidemia są częstsze u pacjentów z łuszczycą umiarkowaną do ciężkiej;
• Łuszczycowe zapalenie stawów: Ból stawów, obrzęk i postępujące uszkodzenia w nawet 30% przypadków;
• Wpływ psychospołeczny: Depresja, lęk, izolacja społeczna z powodu widocznych zmian skórnych i przewlekłości choroby.

Zapobieganie i zalecenia dotyczące stylu życia

Łuszczycy nie można całkowicie zapobiec z powodu jej podstawy genetycznej, ale częstotliwość i nasilenie zaostrzeń można zmniejszyć poprzez modyfikacje stylu życia i środowiskowe:

• Unikaj znanych czynników wyzwalających (infekcje, urazy, palenie, stres, alkohol);
• Stosuj emolienty codziennie, aby utrzymać nawilżenie skóry i funkcję bariery;
• Chroń skórę przed urazami (fenomen Koebnera);
• Monitoruj skutki uboczne, jeśli stosujesz długoterminową terapię systemową;
• Zarządzaj współistniejącymi schorzeniami, zwłaszcza czynnikami ryzyka sercowo-naczyniowego i metabolicznego;
• Regularnie wykonuj oceny dermatologiczne, aby monitorować postęp choroby i odpowiedź na leczenie.

Podsumowanie

Łuszczyca vulgaris to powszechna, przewlekła zapalna choroba skóry, która ma istotny wpływ na fizyczne i emocjonalne samopoczucie pacjentów. Chociaż obecnie jest nieuleczalna, postępy w terapii miejscowej, systemowej i biologicznej umożliwiają skuteczną kontrolę objawów i poprawę jakości życia.

Wczesna diagnoza, spersonalizowane leczenie i edukacja pacjenta pozostają kluczowymi elementami kompleksowej opieki nad pacjentami z łuszczycą zwykłą.