Keratoakantoma to szybko rosnący, niepigmentowany i zazwyczaj łagodny nowotwór skóry, który często przypomina rak płaskokomórkowy zarówno w wyglądzie klinicznym, jak i histologicznym. Pomimo cech przypominających nowotwór złośliwy, keratoakantoma często ulega regresji samoistnej w ciągu kilku miesięcy od momentu jego początkowego pojawienia się. Nowotwór ten zazwyczaj występuje w wieku dorosłym, przeważnie po 35.–40. roku życia i jest częstszy u mężczyzn niż u kobiet.
Chociaż nie zidentyfikowano żadnej definitywnej przyczyny keratoakantomy, uważa się, że kilka czynników przyczyniających się zwiększa ryzyko jej rozwoju. Do tych czynników predysponujących należą:
Diagnostyka keratoakantomy opiera się na dokładnej ocenie klinicznej, która obejmuje inspekcję fizyczną zmiany i badanie dermatoskopowe. Z powodu jej uderzającego podobieństwa do raka podstawnokomórkowego, a szczególnie do raka płaskokomórkowego, zazwyczaj wykonuje się biopsję w celu potwierdzenia diagnozy i wykluczenia złośliwości. Analiza histopatologiczna jest niezbędna do odróżnienia keratoakantomy od bardziej agresywnych form nowotworów skóry.
Keratoakantoma często występuje jako uniesiona, kopułowata zmiana z centralnym kraterem lub rdzeniem wypełnionym keratyną. Powierzchnia obwodowa jest zazwyczaj gładka i pozbawiona normalnych linii skórnych. W niektórych przypadkach środek jest owrzodziały lub pokryty strupem. Nowotwór może początkowo szybko rosnąć przez kilka tygodni, osiągając rozmiar 10–20 mm, po czym wzrost zazwyczaj zwalnia. Zmiany większe niż 20 mm mogą rozwijać krwawienie lub ból przy minornej traumie.
Granice zmiany są zazwyczaj symetryczne i regularne, chociaż w niektórych przypadkach mogą mieć rozmyte, nieokreślone krawędzie z otaczającym rumieniem. Centralny obszar może wydawać się szaro-biały z powodu keratynizacji, podczas gdy peryferia jest często różowa, czerwona lub żółtawą. Na powierzchni zmiany nie rosną włosy. Przy palpacji zmiana jest twarda, ale ruchoma względem głębszych tkanek. W mniejszych zmianach zazwyczaj nie ma subiektywnych objawów, ale większe nowotwory mogą powodować tkliwość lub dyskomfort.
Keratoakantomy najczęściej występują w obszarach ciała narażonych na działanie słońca. Typowe miejsca to przedramiona, dłonie, twarz, szyja, plecy i dolne części nóg. Rzadziej zmiany mogą pojawić się na klatce piersiowej, brzuchu lub udach.
Badanie dermatoskopowe keratoakantomy może ujawnić następujące cechy:
Keratoakantoma musi być odróżniona od kilku innych warunków dermatologicznych, z których niektóre są złośliwe. Należą do nich:
Chociaż keratoakantoma jest generalnie łagodna i może ulegać samoistnej regresji, nadal uważana jest za opcjonalny stan przedrakowy. Ryzyko złośliwej transformacji w raka płaskonabłonkowego jest relatywnie niskie, ale wzrasta w obecności dodatkowych czynników ryzyka, takich jak przewlekły uraz, oparzenia lub narażenie na substancje chemiczne.
Dodatkowo, osoby z historią keratoakantomy mogą mieć zwiększone ryzyko rozwoju innych nowotworów skóry w innych miejscach ciała. Wymaga to starannych kontrolnych badań i regularnych badań skóry, aby zapewnić wczesne wykrycie i różnicowanie nowych zmian.
W przypadku podejrzenia lub potwierdzenia keratoakantomy, zaleca się skierowanie do dermatologa lub onkologa. Z powodu klinicznego podobieństwa do inwazyjnych raków, potwierdzenie histologiczne jest niezbędne. Nawet przy potwierdzonej diagnozie łagodnej, chirurgiczne usunięcie jest generalnie zalecane z powodu potencjalnego wzrostu, dyskomfortu, krwawienia i złośliwej transformacji.
Jeśli pacjent odmawia operacji, pacjent musi być poddany aktywnej dynamicznej obserwacji, w tym dokumentacji fotograficznej zmiany, aby monitorować subtelne zmiany. Monitorowanie jest szczególnie ważne dla guzów przekraczających 20 mm lub tych, które wykazują nowe objawy.
Rutynowe badania skóry są zalecane wiosną i jesienią, szczególnie u osób z historią raka skóry lub keratoakantomą. Mapowanie skóry całego ciała wspomaga długoterminowe monitorowanie i pozwala na wczesne wykrycie podejrzanych zmian w morfologii skóry.
Złotym standardem leczenia jest chirurgiczne wycięcie z marginesem zdrowej tkanki, co zapewnia całkowite usunięcie i minimalizuje ryzyko nawrotu. Wycięcie powinno być pełnej grubości, aby uchwycić całą zmianę.
Wycięcie w płaskiej płaszczyźnie lub techniki usuwania powierzchniowego są odradzane, ponieważ zwiększają szansę na nawrót. Podobnie, metody takie jak ablacja laserowa lub kriodestrukcja nie są zalecane w przypadku keratoakantomy z powodu słabej kontroli histologicznej i wyższego wskaźnika lokalnych nawrotów.
Strategie zapobiegawcze mają na celu zmniejszenie prawdopodobieństwa rozwoju keratoakantom i ograniczenie szkodliwego wpływu środowiska oraz urazów fizycznych na skórę:
Wczesna identyfikacja i terminowe leczenie są kluczowe dla minimalizacji powikłań i poprawy wyników u pacjentów z keratoakantomą.
