Psoriasis Vulgaris (Plaque Psoriasis): Chronische Inflammatoire Huidziekte
Overzicht
Psoriasis vulgaris, ook bekend als chronische plaque psoriasis of chronische stationaire psoriasis, is de meest voorkomende vorm van psoriasis en is verantwoordelijk voor tot 90% van de gevallen. Het is een chronische, immunologisch gemedieerde inflammatoire huidstoornis gekenmerkt door de aanwezigheid van goed gedefinieerde, rode, schilferige plaques die verschillende delen van het lichaam kunnen aantasten. Deze plaques hebben vaak een zilver-witte oppervlakte door hyperproliferatie en defecte rijping van keratinocyten.
Hoewel het niet levensbedreigend is, heeft psoriasis een aanzienlijke impact op de kwaliteit van leven vanwege de zichtbare symptomen, jeuk, en mogelijke systemische associaties. Het volgt vaak een recidiverend-remitterend verloop en kan worden getriggerd of verergerd door een verscheidenheid aan omgevings- en interne factoren.
Epidemiologie
Psoriasis treft ongeveer 1–2% van de bevolking wereldwijd en komt met gelijke frequentie voor bij mannen en vrouwen. Hoewel het op elke leeftijd kan voorkomen, worden er twee pieken waargenomen:
- Type I (vroeg-onset): Verschijnt voor de leeftijd van 40, meestal tussen de 20 en 30 jaar; vaak geassocieerd met een familiaire geschiedenis en ernstiger ziekte;
- Type II (laat-onset): Verschijnt na de leeftijd van 50 en is over het algemeen niet erfelijk.
Etiologie en Triggerende Factoren
Psoriasis heeft een multifactorieel ontstaan, met bijdragen van genetische, omgevings- en immunologische mechanismen. Hoewel er vaak een genetische predispositie bestaat, zijn omgevingsfactoren meestal nodig om de ziekte te starten of te verergeren.
Belangrijke factoren zijn:
- Genetische gevoeligheid: Polygenetische overerving; het HLA-Cw6-gen is sterk geassocieerd met Type I psoriasis;
- Immunologische dysfunctie: Activatie van Th1- en Th17-immuunresponsen, leidend tot overproductie van cytokinen (IL-17, TNF-α);
- Fysiek trauma (Koebner-fenomeen);
- Infecties: Vooral streptokokkeninfecties (bij guttate psoriasis) en infecties van de bovenste luchtwegen;
- Geneesmiddelen: Bètablokkers, lithium, NSAID’s, antimalariamedicatie, interferonen, en het stoppen met systemische corticosteroïden;
- Alcohol- en tabaksgebruik;
- Obesitas en metabool syndroom;
- Psychologische stress;
- Klimatologische factoren: Koude en droge omgevingen kunnen symptomen verergeren.
Klinische Kenmerken
Psoriasis vulgaris presenteert zich typisch met erythemateuze plaques bedekt met dikke, witte of zilverachtige schilfers. De laesies zijn scherp afgebakend, verhoogd, en kunnen variëren in grootte en distributie.
Veelvoorkomende gebieden van betrokkenheid:
- Extensoroppervlakken van de ellebogen en knieën;
- Hoofdhuid (inclusief haarlijn en achter de oren);
- Rompegedeelte (vooral lage rug en navelgebied);
- Gezicht (inclusief oogleden en gehoorgang);
- Handpalmen en voetzolen;
- Genitale gebied;
- Nagels (psoriatische onychodystrofie): putjes, onycholyse, subunguale hyperkeratosis, dystrofische verdikking.
Jeuk wordt gerapporteerd bij ongeveer 60% van de patiënten en kan variëren van mild tot ernstig. Tijdens exacerbaties kunnen laesies vermeerderen, groter worden en meer ontstoken raken. Periodes van remissie kunnen weken tot maanden of langer duren, afhankelijk van de individuele ziektecontrole.
Diagnostiek
De diagnose van psoriasis vulgaris is primair klinisch. Een dermatoloog kan de aandoening meestal herkennen op basis van het kenmerkende uiterlijk en de verdeling van de laesies.
Diagnostische stappen omvatten:
- Fysiek onderzoek: Identificatie van scherp afgebakende plaques met zilverachtige schilfers, vooral op typische plaatsen (ellebogen, knieën, hoofdhuid);
- Psoriatische triade (Auspitz-tekens):
- Stearin plek fenomeen: Schilfers worden gemakkelijk in lagen verwijderd;
- Eindfilm: Een glanzend rode oppervlakte verschijnt onder de verwijderde schilfers;
- Puntbloeding: Na het schrapen verschijnt een puntbloeding uit de haarvaten.
- Huidbiopsie: Gebruikt bij atypische gevallen of voor bevestiging. Histologie onthult acanthosis, parakeratosis, Munro-abcessen en verlengde rete-ridges;
- PASI-score (Psoriasis Area and Severity Index): Een gestandaardiseerde maat om de omvang en ernst te beoordelen. PASI ≤10 is mild, >10 is gematigd tot ernstig.
Differentiële diagnose
Psoriasis vulgaris kan lijken op of overlappen met andere inflammatoire dermatosen. De differentiële diagnose moet rekening houden met:
- Lichen planus;
- Atopische dermatitis;
- Chronisch eczeem;
- Pityriasis rubra pilaris;
- Roze lichen (pityriasis rosea);
- Seborrheic dermatitis (vooral op de hoofdhuid);
- Geneesmiddel-geïnduceerde dermatosen (bijv. lithium of antimalariële reacties);
- Cutane T-cellymfoom (vroeg mycosis fungoides);
- Ichthyosis, met name in gevallen met wijdverspreide schilfering.
Behandeling
Het belangrijkste doel van de behandeling van psoriasis is om symptomen te beheersen, ontsteking te verminderen, de turnover van keratinocyten te normaliseren, en de kwaliteit van leven van de patiënt te verbeteren. De behandeling wordt begeleid door de omvang van de huidbetrokkenheid, de ernst van de symptomen en de aanwezigheid van comorbiditeiten.
Topische therapie (PASI ≤10):
- Keratolytische middelen: Ureum, salicylzuur en melkzuur om schilfering te verwijderen;
- Topische corticosteroïden: Lage tot hoge potentie afhankelijk van de locatie;
- Vitamine D-analogen (bijv. calcipotriol): Normaliseer epidermale proliferatie;
- Calcineurine-inhibitoren: Nuttig op gevoelige gebieden (gezicht, liezen);
- Topische retinoïden: Tazaroteen voor plaque-reductie.
Systemische en geavanceerde therapie (PASI >10 of refractaire gevallen):
- Orale retinoïden: Acitretine;
- Immunosuppressiva: Methotrexaat, cyclosporine;
- Fumaarzuuresters;
- Biologische middelen: Gerichte therapieën zoals TNF-α-remmers (adalimumab, etanercept), IL-12/23-remmers (ustekinumab), IL-17-remmers (secukinumab), PDE-4-remmers (apremilast);
- Fototherapie: UVB-narrowband of PUVA-therapie in gematigde gevallen.
Complicaties
Hoewel psoriasis vulgaris niet levensbedreigend is, kan het geassocieerd zijn met meerdere systemische complicaties, vooral bij ernstige en langdurige ziekte:
- Cardiovasculaire ziekten: Verhoogd risico op hypertensie, ischemische hartziekte en beroerte;
- Metabool syndroom: Obesitas, insulineresistentie en dyslipidemie komen vaker voor bij patiënten met matige tot ernstige psoriasis;
- Psoriatische artritis: Gewrichtspijn, zwelling en progressieve schade in tot 30% van de gevallen;
- Psychosociale impact: Depressie, angst, sociale isolatie als gevolg van zichtbare huidlaesies en chronische ziekte.
Preventie en Leefstijlaanbevelingen
Psoriasis kan niet volledig worden voorkomen vanwege de genetische basis, maar de frequentie en ernst van opvlammingen kunnen worden verminderd door levensstijl- en omgevingsaanpassingen:
- Vermijd bekende triggers (infecties, trauma, roken, stress, alcohol);
- Gebruik dagelijks emolliënten om de huidhydratatie en barrièrefunctie te behouden;
- Bescherm de huid tegen verwondingen (Koebner-fenomeen);
- Controleer op bijwerkingen bij langdurige systemische therapie;
- Beheer geassocieerde comorbiditeiten, vooral cardiovasculaire en metabolische risicofactoren;
- Volg regelmatige dermatologische evaluaties om de ziekteprogressie en respons op behandeling te monitoren.
Conclusie
Psoriasis vulgaris is een veelvoorkomende, chronische inflammatoire huidaandoening met een significante impact op het fysieke en emotionele welzijn van patiënten. Hoewel het momenteel ongeneeslijk is, maken vooruitgangen in topische, systemische en biologische therapieën effectieve symptoomcontrole en verbetering van de kwaliteit van leven mogelijk.
Vroege diagnose, gepersonaliseerde behandeling en patiënteneducatie blijven essentiële componenten van uitgebreide zorg bij patiënten met psoriasis vulgaris.
