Dermatofibroom
(ook bekend als huidfibroom of goedaardig vezelig histiocytoma) is een goedaardige tumor die ontstaat uit bindweefsel en wordt gekenmerkt door een stevige knoopachtige structuur die ofwel boven het huidoppervlak kan uitsteken of als een dichte knobbel in de huid voorkomt. Dermatofibromen zijn typisch verworven huidgroei, en ze zijn uiterst zeldzaam bij pasgeborenen en kinderen. Deze laesies komen het meest voor bij individuen ouder dan 25-30 jaar. Het optreden van meerdere dermatofibromen is zeldzaam, behalve in gevallen van specifieke systemische ziekten, erfelijke syndromen of aandoeningen zoals HIV-infectie. Dermatofibromen komen vaker voor bij vrouwen dan bij mannen.
De exacte oorzaak van dermatofibromen is niet volledig begrepen, maar verschillende factoren zijn geïdentificeerd die kunnen bijdragen aan de ontwikkeling van deze goedaardige tumoren. Deze factoren verhogen de kans op de vorming van dermatofibromen of beïnvloeden de snelheid waarmee ze groeien:
De diagnose van dermatofibroom is voornamelijk gebaseerd op klinisch onderzoek, waarbij een lichamelijk onderzoek van de groei wordt uitgevoerd, gevolgd door dermatoscopie om de kenmerken te beoordelen. Als er enige verdenking is dat de laesie kwaadaardig kan zijn of tekenen van snelle groei vertoont, kan een biopsie worden uitgevoerd om de diagnose te bevestigen en andere mogelijke aandoeningen uit te sluiten.
Bij visuele inspectie verschijnen dermatofibromen als iets ingezonken of halfronde groei, vaak symmetrisch van vorm (meestal ovaal of rond). In sommige gevallen kan de laesie spoelvormig zijn. Het oppervlak van de dermatofibroom is doorgaans glad, met het huidpatroon vaak afwezig in het midden. Minder vaak kan een kleine tubereuze uitstraling of lichte schilfering worden waargenomen.
De randen van de dermatofibroom kunnen duidelijk en goed gedefinieerd zijn (typisch voor halfronde vormen) of minder duidelijk (vooral wanneer de groei plat of iets ingezonken is). De kleur van de laesie varieert van huidskleurig tot grijze of bruine tinten, met een ongelijkmatige pigmentverdeling. De intensiteit van de kleur neemt doorgaans geleidelijk toe van het midden naar de buitenranden, waarbij het midden vaak lichter van kleur is en de periferie donkerder. Bij grotere dermatofibromen kan kleurheterogeniteit over de gehele laesie worden waargenomen, inclusief gebieden met polychrome (meerdere kleuren).
Haar is typisch afwezig in het centrale deel van de dermatofibroom, maar in sommige gevallen kunnen er kleine haartjes aan de rand groeien, vooral bij grotere laesies. Dermatofibromen overschrijden meestal niet de 10 mm in diameter, waarbij de meerderheid kleiner is. Grotere laesies zijn zeldzaam en worden “giant dermatofibromas” genoemd. De hoogte van hemispheirische laesies boven de huid ligt doorgaans tussen 5-7 mm.
Bij palpatie voelen dermatofibromen stevig en dicht aan. Een kenmerkende functie, bekend als het “fossa-signaal”, is aanwezig: wanneer de omliggende huid wordt samengeperst, vormt zich een depressie in het midden van de laesie. Over het algemeen zijn er geen subjectieve symptomen geassocieerd met dermatofibromen, hoewel milde jeuk in zeldzame gevallen kan optreden.
Dermatofibromen bevinden zich het meest op de onderste extremiteiten en de schoudergordel, met andere locaties die minder vaak voorkomen. In het geval van giant dermatofibromas worden ze het vaakst gevonden in de sacro-gluteale regio.
Dermatoscopisch onderzoek van dermatofibromen onthult doorgaans de volgende kenmerken:
Dermatofibromen moeten worden onderscheiden van andere gepigmenteerde of nodulaire huidlaesies, waaronder:
Dermatofibromen zijn typisch goedaardig en vormen geen significant risico om kwaadaardig te worden. Bij afwezigheid van externe factoren zoals trauma, infectie of andere schadelijke invloeden, blijft het risico op kwaadaardige degeneratie minimaal, vergelijkbaar met dat van gezonde huid. Tekenen van potentiële kwalijkheid zijn merkbare veranderingen in het uiterlijk van de dermatofibroom, nieuwe sensaties zoals pijn of gevoeligheid, of het verschijnen van symptomen die eerder niet aanwezig waren.
In vergelijking met andere soorten goedaardige huidlaesies dragen dermatofibromen een iets hoger risico om zich te ontwikkelen tot kwaadaardige tumoren. Dit risico is echter over het algemeen minder dan 1%, zonder grote zorgen voor de meeste individuen. Grote dermatofibromen of diegene die snel in uiterlijk veranderen, moeten nauwlettend in de gaten worden gehouden op tekenen van maligniteit.
Als er geen veranderingen waarneembaar zijn in het uiterlijk van de dermatofibroma, en er zijn geen symptomen zoals pijn of ongemak, is zelfmonitoring meestal voldoende. Dit moet jaarlijkse controles omvatten, met hulp van anderen als de laesie op een moeilijk zichtbaar gebied ligt. Als de dermatofibroma mechanisch trauma ondervindt, veranderingen in uiterlijk vertoont, of als er nieuwe sensaties ontstaan, is het belangrijk om een dermatoloog of oncoloog te raadplegen.
Een zorgprofessional zal bepalen of continue monitoring of chirurgische verwijdering nodig is. Dermatofibromen die onderhevig zijn aan chronische irritatie, hetzij door kleding, sieraden of specifieke beroepsactiviteiten, zouden in overweging moeten worden genomen voor verwijdering om verder trauma te voorkomen.
Fotografische documentatie van de laesie kan een nuttig record bieden, waardoor eventuele veranderingen in de loop van de tijd kunnen worden geïdentificeerd. Personen met meerdere huidneoplasmen, waaronder dermatofibromen, zouden ook minstens twee keer per jaar (typisch voor en na de zomermaanden) door een dermatoloog of oncoloog moeten worden onderzocht. Het bijhouden van een kaart van huidneoplasmen wordt ook aanbevolen om de monitoring te vereenvoudigen, veranderingen bij te houden en eventuele nieuwe laesies te identificeren.
De enige aanbevolen behandeling voor dermatofibromen is chirurgische excisie, uitgevoerd met klassieke technieken, een elektrische scalpel of een radiofrequentiescalpel. Een histologisch onderzoek van het geëxtraheerde weefsel is essentieel om de goedaardige aard van de laesie te bevestigen.
Destructieve behandelingen zoals laserverwijdering of cryodestructie worden niet aangeraden voor dermatofibromen, aangezien deze methoden kunnen leiden tot een hoog percentage lokale terugval en geen voldoende histologisch diagnose bieden.
Het voorkomen van de ontwikkeling van dermatofibromen en het verminderen van het risico op maligniteit omvat zorgvuldige en zachte huidverzorging:
Regelmatige controles van dermatofibromen, vroegtijdig overleg met een zorgprofessional bij eventuele veranderingen en tijdige verwijdering van mogelijk gevaarlijke laesies zijn essentieel voor het behoud van de huidgezondheid.
