Dermatofibroma (ICD-10: D23) 💚

Dermatofibroma

Dermatofibroma (znane również jako włókniak skóry lub łagodny histiocytoma włóknisty) to łagodny nowotwór pochodzący z tkanki łącznej, charakteryzujący się twardą strukturą w kształcie węzła, która może być wyniesiona ponad powierzchnię skóry lub występować jako gęsty guzek w obrębie skóry właściwej. Dermatofibromy to zazwyczaj nabyte wzrosty skórne, które są niezwykle rzadkie u noworodków i dzieci. Zmiany te najczęściej pojawiają się u osób powyżej 25-30 roku życia. Występowanie wielu dermatofibrom jest rzadkie, z wyjątkiem przypadków specyficznych chorób systemowych, zespołów dziedzicznych lub stanów takich jak zakażenie HIV. Dermatofibromy występują częściej u kobiet w porównaniu do mężczyzn.

Czynniki predysponujące

Dokładna przyczyna dermatofibrom nie jest w pełni zrozumiana, jednak zidentyfikowano kilka czynników, które mogą przyczynić się do rozwoju tych łagodnych nowotworów. Czynniki te zwiększają prawdopodobieństwo powstania dermatofibromy lub wpływają na tempo ich wzrostu:

• Płeć żeńska: Dermatofibromy są bardziej powszechne u kobiet, chociaż mogą wystąpić u obu płci.
• Uszkodzenie skóry: Trauma, mikrourazy, ukąszenia owadów i iniekcje były proponowane jako czynniki wyzwalające, ponieważ dermatofibromy są czasem zauważane w miejscu wcześniejszego urazu. Nie jest to ustalone: przyczyna dermatofibrom pozostaje niepewna, a większość powstaje bez żadnego możliwego do zidentyfikowania urazu.
• Czynniki genetyczne: W niektórych przypadkach dziedziczność może odgrywać rolę w rozwoju dermatofibrom, sugerując potencjalną predyspozycję genetyczną do tych łagodnych wzrostów.

Diagnostics

Diagnoza dermatofibromy opiera się przede wszystkim na badaniu klinicznym, które obejmuje fizyczne badanie wzrostu, a następnie dermatoskopię w celu oceny jego cech. W przypadku typowej zmiany zwykle to wystarcza i biopsja nie jest potrzebna. Biopsja lub wycięcie staje się właściwe, gdy zmiana jest nietypowa, niedawno się powiększyła, uległa owrzodzeniu lub krwawi albo wykazuje asymetryczne cechy dermatoskopowe.

Objawy

Podczas wizualnej inspekcji dermatofibromy wyglądają na lekko wklęsłe lub półkuliste wzrosty, często symetryczne (zwykle owalne lub okrągłe). W niektórych przypadkach zmiana może mieć kształt wrzecionowaty. Powierzchnia dermatofibromy jest zazwyczaj gładka, przy czym wzór skóry często jest nieobecny w centrum. Rzadziej można zaobserwować mały guzowaty wygląd lub lekkie łuszczenie.

Granice dermatofibromy mogą być wyraźne i dobrze zdefiniowane (typowe dla form półkulistych) lub mniej wyraźne (szczególnie gdy wzrost jest płaski lub lekko wklęsły). Kolor zmiany waha się od koloru cielistego do odcieni szaro-brązowych, z nierównym rozmieszczeniem pigmentu. Intensywność koloru ma tendencję do stopniowego wzrastania od środka w kierunku zewnętrznych krawędzi, przy czym centrum jest często jaśniejsze, a obwód ciemniejszy. W większych dermatofibromach można zaobserwować różnorodność kolorów w całej zmianie, w tym obszary polichromowe (wielokolorowe).

Włosy zazwyczaj nie występują w centralnej części dermatofibromu, ale w niektórych przypadkach mogą rosnąć małe włosy na obwodzie, szczególnie w większych zmianach. Dermatofibromy zazwyczaj nie przekraczają 10 mm średnicy, a większość z nich jest mniejszych. Większe zmiany są rzadkie i określane są jako „gigantyczne dermatofibromy.” Wysokość półkulistych zmian nad skórą wynosi zazwyczaj od 5 do 7 mm.

Przy palpacji dermatofibromy są twarde i gęste. Obecny jest charakterystyczny objaw znany jako „objaw dołka”: gdy otaczająca skórka jest uciskana, w centrum zmiany powstaje wgłębienie. Ogólnie rzecz biorąc, nie ma subiektywnych objawów związanych z dermatofibromami, chociaż rzadko może występować łagodne swędzenie.

Dermatofibromy najczęściej znajdują się na kończynach dolnych i obręczy barkowej, a inne lokalizacje występują rzadziej. W przypadku gigantycznych dermatofibromów najczęściej spotyka się je w okolicy sakro-glutealnej.

Opis dermatoskopowy

Klasyczny obraz dermatoskopowy dermatofibromy to obwodowa blada siateczka barwnikowa otaczająca centralny biały, bliznowaty obszar. Obraz dermatoskopowy jest jednak zmienny i nie stanowi samodzielnie podstawy rozpoznania:

• Centralny biały, bliznowaty obszar: Centrum wydaje się białe lub jaśniejsze niż obszary zewnętrzne, z wyglądem tkanki bliznowatej.
• Nieregularne kontury obszaru centralnego: Granice obszaru centralnego mogą być niejasne lub nieregularne w kształcie.
• Obwodowa blada sieć pigmentowa: Delikatna, drobna sieć pigmentowa w jasnobrązowej strefie otaczającej centrum.
• Łagodne przejście do zdrowej skóry: Obwodowa strefa łagodnie przechodzi w otaczającą zdrową skórę, bez nagłych granic.
• Równomiernie drobno-meshed struktura: W punkcie, gdzie zmiana styka się ze zdrową skórą, może być widoczna drobna, równomiernie rozmieszczona struktura siatki.
• Okazjonalna obecność naczyń: Punkcikowe naczynia krwionośne mogą być czasami widoczne w zmianie.

Diagnostyka różnicowa

Dermatofibromy muszą być różnicowane z innymi pigmentowanymi lub guzkowatymi zmianami skórnymi, w tym:

• Prosty znamię
• Znamię brodawkowate
• Komedy
• Hemangioma
• Niektóre niebieskie
• Znamię dysplastyczne
• Keratoakantom
• Rak podstawnokomórkowy
• Melanoma guzkowe
• Dermatofibrosarcoma protuberans

Ryzyka

Dermatofibroma jest łagodna i nie oczekuje się, że przekształci się w nowotwór złośliwy. Problem kliniczny leży gdzie indziej: atypowe warianty oraz inne zmiany, które przypominają dermatofibromę, mogą być czymś zupełnie innym. W diagnostyce różnicowej uwzględnia się zarówno czerniaka, jak i dermatofibrosarcoma protuberans, dlatego zmiana wyglądająca klinicznie podejrzanie powinna być oceniona histopatologicznie, a nie obserwowana.

Zauważalna zmiana wyglądu, nowy ból lub tkliwość, szybkie powiększanie się albo twardy guzek pozbawiony typowego centralnego dołeczka powinny skłonić do ponownej oceny — nie dlatego, że dermatofibroma ulega degeneracji, lecz dlatego, że może to wcale nie być dermatofibroma.

Taktyka

Zmiana, której nie oceniono, to inna sytuacja niż taka, którą klinicysta już rozpoznał. Monitorowanie następuje po ocenie, a nie odwrotnie: twardy guzek, który nie był badany, powinien zostać pokazany dermatologowi. Dermatofibrosarcoma protuberans, czerniak i rak kolczystokomórkowy mogą się manifestować jako twardy guzek, a zmiana pozbawiona typowego centralnego dołeczka nie jest wiarygodnie dermatofibromą.

Gdy zmiana została oceniona jako dermatofibroma i jest stabilna, rozsądne jest obserwowanie jej między wizytami kontrolnymi. Wcześniej należy zgłosić się ponownie w przypadku szybkiego powiększania się, wyraźnej asymetrii, owrzodzenia, krwawienia, utrzymującego się bólu, zmiany koloru lub zmiany, która staje się przytwierdzona do głębiej położonych tkanek.

Specjalista medyczny zdecyduje, czy konieczne jest ciągłe monitorowanie, czy chirurgiczne usunięcie. Dermatofibromy, które są narażone na przewlekłe podrażnienie, np. od odzieży, biżuterii lub specyficznych czynności zawodowych, powinny być rozważane do usunięcia, aby zapobiec dalszym urazom.

Dokumentacja fotograficzna zmiany skórnej może stanowić przydatny zapis, pozwalający na identyfikację jakichkolwiek zmian w czasie. Jak często osoba z wieloma zmianami skórnymi wymaga badania, zależy od tych zmian, a nie od pory roku. Utrzymywanie mapy nowotworów skórnych jest również zalecane, aby uprościć monitorowanie, śledzić zmiany i identyfikować jakiekolwiek nowe zmiany.

Leczenie

Nieskomplikowana dermatofibroma zwykle nie wymaga żadnego leczenia. Wycięcie wykonuje się głównie wtedy, gdy zmiana jest objawowa lub przeszkadza kosmetycznie, albo gdy trzeba ustalić rozpoznanie. Można je przeprowadzić z użyciem standardowej techniki chirurgicznej, elektrochirurgii lub radiofrekwencji, a tkankę z wyciętej zmiany należy zbadać histologicznie.

Krioterapia i procedury shave wiążą się z większym odsetkiem nawrotów i niecałkowitego usunięcia, a metody destrukcyjne, takie jak laser, nie dostarczają tkanki do rozpoznania histologicznego — dlatego należy ich unikać w przypadku każdej zmiany, której charakter nie został ustalony.

Profilaktyka

Zapobieganie rozwojowi dermatofibromów i zmniejszanie ryzyka złośliwości wymaga starannej i delikatnej pielęgnacji skóry:

• Unikanie przewlekłego urazu skóry, w tym powtarzalnego tarcia i nacisku.
• Przestrzeganie protokołów bezpieczeństwa, aby zminimalizować narażenie na substancje chemiczne lub promieniowanie uszkadzające skórę.
• Utrzymywanie dobrej higieny osobistej i bycie czujnym na wszelkie zmiany w istniejących zmianach skórnych.

Regularne kontrole dermatofibromów, wczesna konsultacja z pracownikiem służby zdrowia w przypadku jakichkolwiek zmian oraz terminowe usunięcie potencjalnie niebezpiecznych zmian są niezbędne do utrzymania zdrowia skóry.