Jak profilowanie ekspresji genów może poprawić opiekę nad osobami z czerniakiem

Po rozpoznaniu czerniaka lekarze określają stopień jego zaawansowania, aby lepiej ocenić, jak poważna jest choroba, i zaplanować leczenie. Stopień zaawansowania nie zawsze pozwala jednak przewidzieć, u kogo czerniak powróci lub da przerzuty.

Dodatkowych informacji o tym ryzyku może dostarczyć badanie profilu ekspresji genów (GEP). Pozwala ono sprawdzić aktywność określonych genów w guzie. Naukowcy wciąż badają, na ile jego wyniki są przydatne przy podejmowaniu decyzji o opiece nad pacjentem.

W rozmowie z Dermatology Times Gaurav Singh, MD, chirurg wykonujący zabiegi metodą Mohsa w City of Hope Cancer Center w Chicago, opowiedział, jak wykorzystuje badanie GEP u niektórych osób z czerniakiem skóry. Przedstawił swoje podejście w praktyce klinicznej, a nie zalecenie dla wszystkich osób z czerniakiem. (Źródło: wywiad dla Dermatology Times)

Dlaczego stopień zaawansowania czerniaka nie mówi wszystkiego?

Do opisu czerniaka lekarze często używają systemu oceny stopnia zaawansowania opracowanego przez American Joint Committee on Cancer (AJCC). Uwzględnia on takie czynniki, jak grubość guza, obecność owrzodzenia skóry nad guzem oraz to, czy nowotwór dotarł do pobliskich węzłów chłonnych. Węzły chłonne to niewielkie struktury, które pomagają filtrować płyny ustrojowe i wspierają układ odpornościowy.

Te informacje są ważne, ale nie obejmują wszystkich czynników, które mogą wpływać na przebieg choroby. Znaczenie mogą mieć również położenie guza, szybkość podziału jego komórek oraz osłabienie układu odpornościowego.

Na przykład u niektórych osób z czerniakiem w I stopniu zaawansowania choroba powraca lub daje przerzuty mimo standardowego leczenia. Z kolei u innych osób z bardziej zaawansowanym czerniakiem leczenie operacyjne i immunoterapia, która pomaga układowi odpornościowemu zwalczać nowotwór, mogą przynieść dobre rezultaty.

Singh wskazał, że badanie GEP może pomóc rozpoznać guzy, które mogą zachowywać się bardziej agresywnie, niż sugerowałby sam stopień zaawansowania. Badanie ma dostarczać dodatkowych informacji, a nie zastępować standardową ocenę. (Źródło: wywiad dla Dermatology Times)

Jak można wykorzystać badanie ekspresji genów?

Singh mówił o badaniu DecisionDx-Melanoma, które sprawdza aktywność 31 genów w guzie czerniaka. Wykorzystuje je jako pomoc w ocenie ryzyka u niektórych osób z czerniakiem w I lub II stopniu zaawansowania.

U osoby z czerniakiem w I stopniu zaawansowania wynik wskazujący na wyższe ryzyko może skłonić do rozmowy o badaniach obrazowych lub biopsji węzła wartowniczego. Biopsja pozwala sprawdzić pierwszy węzeł chłonny lub pierwsze węzły, do których najprawdopodobniej może rozprzestrzenić się nowotwór. Singh powiedział, że może rozważyć te możliwości, gdy sama standardowa ocena kliniczna nie skłoniłaby go do ich przeprowadzenia.

W przypadku czerniaka w II stopniu zaawansowania Singh wykorzystuje wyniki wskazujące na wyższe ryzyko, w tym oznaczone jako Class 2A lub Class 2B, przy podejmowaniu decyzji o dodatkowych badaniach obrazowych i częstszych kontrolach. Może rozważyć takie postępowanie nawet wtedy, gdy biopsja węzła wartowniczego nie wykazała nowotworu w badanych węzłach. (Źródło: wywiad dla Dermatology Times)

Singh powołał się na badania wykorzystujące dane z programu Surveillance, Epidemiology, and End Results (SEER) oraz wyniki prospektywnego badania DECIDE. Wyniki te sugerują, że informacje o genach guza mogą pomóc wskazać osoby, u których warto rozważyć częstsze kontrole. (Źródła: współpraca z SEER; badanie DECIDE)

Nie oznacza to jednak, że wykazano, iż samo badanie poprawia przeżycie. Jego rola w opiece nad pacjentami jest nadal badana i nie powinno ono zastępować przyjętych metod oceny klinicznej ani opieki zgodnej z wytycznymi.

Jak rozumieć wynik badania?

Wynik GEP to tylko jedna z informacji branych pod uwagę. Decyzje o badaniach obrazowych, operacji i wizytach kontrolnych zależą również od ogólnego stanu zdrowia, samodzielności w codziennym życiu, innych chorób oraz preferencji pacjenta.

Wynik wskazujący na niższe ryzyko może uspokajać, nawet jeśli nie zmienia planu opieki. Z kolei wynik wskazujący na wyższe ryzyko nie oznacza, że czerniak na pewno powróci lub da przerzuty. Może natomiast skłonić do rozmowy o tym, czy przydatne byłyby częstsze kontrole.

Singh zauważył również, że badanie GEP może być mniej przydatne u niektórych osób z czerniakiem w III stopniu zaawansowania, gdy obecność nowotworu w węzłach chłonnych została już potwierdzona. Jego wartość zależy od tego, na jakie pytanie zespół opiekujący się pacjentem próbuje znaleźć odpowiedź. (Źródło: wywiad dla Dermatology Times)

Czy badanie krwi może dostarczyć więcej informacji?

Innym obszarem badań jest krążące DNA nowotworowe, czyli ctDNA. Są to niewielkie fragmenty DNA pochodzące z guza, które mogą znajdować się we krwi.

Badania GEP i ctDNA dostarczają różnych informacji. GEP pozwala ocenić cechy guza, które mogą mieć związek z ryzykiem w przyszłości. Z kolei badanie ctDNA jest analizowane jako możliwy sposób poszukiwania molekularnych śladów nowotworu w kolejnych badaniach.

Singh powiedział, że rozważa powtarzanie badania ctDNA u niektórych osób, których wyniki GEP wskazują na wyższe ryzyko. W jego praktyce zmiany wyników ctDNA mogą pomóc w podejmowaniu późniejszych decyzji o badaniach obrazowych. Zastosowanie badania ctDNA w czerniaku jest nadal analizowane, a naukowcy wciąż sprawdzają, jak można je wykorzystać w opiece po leczeniu. (Źródło: wywiad dla Dermatology Times)

Kiedy porozmawiać z lekarzem?

W razie czerniaka lub po jego leczeniu warto omówić wszelkie pytania dotyczące badań, leczenia lub kontroli z lekarzem prowadzącym albo dermatologiem. Lekarz pomoże zrozumieć, co może oznaczać wynik badania w kontekście stopnia zaawansowania choroby i indywidualnej sytuacji.

W przypadku zauważenia nowego lub zmieniającego się znamienia albo innej zmiany skórnej proszę skonsultować się z lekarzem, zwłaszcza jeśli zmiana krwawi, boli lub szybko rośnie. Lekarz może ją ocenić i doradzić, co zrobić dalej.

Ten artykuł ma wyłącznie charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej.

Źródła

1. Dermatology Times. Wywiad z Gaurav Singh, MD, na temat profilowania ekspresji genów w czerniaku skóry.
2. “31-gene expression profile testing in cutaneous melanoma and survival outcomes in a population-based analysis: A SEER collaboration.” JCO Precision Oncology, 7, e2300044. https://doi.org/10.1200/PO.23.00044
3. “A prospective, multicenter analysis of recurrence-free survival after sentinel lymph node biopsy decisions influenced by the 31-GEP.” https://doi.org/10.1002/cam4.70839
4. “The prognostic value of the 31-gene expression profile test in cutaneous melanoma: A systematic review and meta-analysis.” https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39518150/
5. Bartlett, E. “Society of Surgical Oncology consensus statement: Assessing the evidence for and utility of gene expression profiling of primary cutaneous melanoma.” Annals of Surgical Oncology. https://doi.org/10.1245/s10434-024-16379-2
6. “31-GEP (DecisionDx): A review of clinical utility and performance in a Mayo Clinic cohort.” https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39154363/