Egzama (ICD-10: L20) 🚨

Egzema: Çeşitli Klinik Formlara Sahip Kronik İnflamatuvar Deri Hastalığı

Genel Bakış

Egzema, enfeksiyöz olmayan, inflamatuvar bir deri hastalığıdır ve şiddetli kaşıntı, kızarıklık, soyulma ve polimorfik döküntüler ile karakterizedir; veziküller, kabuklar veya likenifiye plaklar şeklinde ortaya çıkabilir. Egzema akut veya kronik formlarda görülebilir ve sıklıkla mevsimsel alevlenmelerle seyreden döngüsel bir gidiş gösterir—soğuk aylarda kötüleşir, sıcak mevsimlerde düzelir.

Bu durum her yaştan bireyi etkiler ve temas yoluyla bulaşmaz. Genetik, immün, çevresel ve yaşam tarzı ile ilişkili faktörlerin birleşimi sonucu gelişebilir. Egzema, dünya genelinde dermatolojik başvuruların en yaygın nedenlerinden biridir.

Etiyoloji ve Risk Faktörleri

Egzemanın gelişimi multifaktöriyeldir. Sıklıkla aşırı duyarlılık reaksiyonları geliştirmeye yönelik kalıtsal eğilim (atopi) ile ilişkilidir; ancak dış irritanlar, internal hastalıklar veya immün disregülasyon tarafından da tetiklenebilir.

Primer nedenler:

• Genetik yatkınlık (örn. egzema, astım veya alerji aile öyküsü);
• Bozulmuş deri bariyeri fonksiyonu;
• İmmün yanıt disfonksiyonu ve aşırı aktif inflamasyon yolları.

Sekonder/dış katkıda bulunan faktörler:

• Kronik stres ve emosyonel yük;
• Endokrin veya gastrointestinal bozukluklar;
• Azalmış bağışıklık;
• Hiperhidroz (aşırı terleme);
• Varisli damarlar ve dolaşım bozuklukları;
• Kronik enfeksiyonlar veya mikrobiyal dengesizlikler;
• Ev kimyasalları, parfümler, kozmetikler veya uygun olmayan topikal ajanlara maruziyet.

Egzemanın Klinik Sınıflandırması

Egzema, etiyoloji, klinik özellikler ve lokalizasyona göre birkaç tipe ayrılır. Her formun kendine özgü tetikleyicileri ve ilerleme paterni vardır. Yaygın klinik tipler şunlardır:

• Gerçek (idiopatik) egzema
• Seboreik egzema
• Dishidrotik egzema
• Mikrobiyal egzema
• Hipostatik (varisöz) egzema
• Mesleki egzema
• Çocukluk çağı (infantil) egzema

Gerçek (İdiopatik) Egzema

• Belirsiz sınırlı simetrik inflamatuvar lezyonlar ile karakterizedir;
• Veziküller, seröz eksüdasyon, erozyonlar, kabuklanma ve skuamasyon ile seyreder;
• Şiddetli kaşıntı ve yanma tipiktir;
• Çoğu zaman yüz ve ellerde başlar, zamanla diğer vücut bölgelerine yayılır;
• Kronik formlarda deri kalınlaşır, likenifiye olur ve çatlar.

Seboreik Egzema

• Yağlı cilt ve aşırı aktif sebase bezleri olan bireylerde görülür;
• Başlıca saçlı deri, kulak arkası, yüz (nazolabial kıvrımlar), boyun ve üst göğüs bölgesini etkiler;
• Lezyonlar eritemli deri üzerinde sarımtrak-pembe plaklar, kabuklar ve yağlı skuamasyon şeklindedir;
• Saçlı deride eksüda ile yapışmış saçlar ve yağlı kabuklar görülebilir;
• Özellikle deri kıvrımlarında kaşıntı sıklıkla mevcuttur.

Dishidrotik Egzema

• Başlıca avuç içleri, ayak tabanları ve parmakların lateral yüzlerini etkiler;
• Alerjik yanıtlar, emosyonel stres veya mevsimsel faktörler (ilkbahar/yaz) tarafından tetiklenir;
• Küçük, derin yerleşimli berrak veziküller, soyulma ve rahatsızlık ile seyreden erozyonlara dönüşür;
• Alevlenmelere yanma ve ağrı eşlik edebilir;
• Çocuklarda nadir olmakla birlikte en sık 40 yaş altı erişkinlerde görülür.

Nummüler (Diskoid) Egzema

• Madeni para benzeri yuvarlak veya oval plaklar ile karakterizedir (bu nedenle “nummüler” olarak adlandırılır);
• Lezyonlar eksüdatif veya kuru olabilir ve sıklıkla şiddetli kaşıntılıdır;
• En sık kaval kemikleri önü, önkollar ve ellerin sırtını etkiler;
• Sıklıkla kuru cilt, böcek ısırıkları, nikel alerjisi, kötü dolaşım tarafından tetiklenir;
• Özellikle orta yaşlı ve yaşlı bireylerde erkeklerde daha sık görülür.

Mikrobiyal Egzema

• Deri mikrobiyal antijenlere karşı aşırı duyarlı hale geldiğinde ortaya çıkar (örn. stafilokok, streptokok);
• Sıklıkla kronik yaralar, ülserler veya varisli damarlar çevresinde gelişir;
• Lezyonlar belirgin sınırlı, pürülan kabuklu ve altta ıslak alanlar içerir;
• Kaşıntı belirgindir ve tedavi edilmezse lezyonlar yayılabilir;
• İmmün veya endokrin disfonksiyon gibi sistemik durumlara eşlik edebilir.

Hipostatik (Varisöz) Egzema

• Venöz yetmezlik, varisli damarlar, kalp veya böbrek yetmezliği, obezite ya da diyabet ile ilişkilidir;
• Başlıca alt bacaklar ve ayak bileklerini etkiler;
• Hastalar ağırlık hissi, ağrı, şişlik ve kızarıklık yaşar;
• İnflame, ödemli deri üzerinde seröz-pürülan kabuklar oluşur;
• Sıklıkla sekonder enfeksiyon veya ülserasyon ile komplike olur.

Tanı

Egzema genellikle dermatolog tarafından klinik olarak tanı konur. Karmaşık olgularda veya kronik formlarda ek testler, tetikleyicileri belirlemeye ve diğer deri hastalıklarını dışlamaya yardımcı olur.

Tanısal yöntemler şunları içerir:

• Klinik muayene: Semptomların paterni, dağılımı ve öyküsü;
• Alerji testleri: Kontakt alerjenleri veya atopik tetikleyicileri saptamak için yama veya deri prik testleri;
• Kan testleri: Total ve spesifik IgE, eozinofil sayısı, inflamatuvar belirteçler;
• Mikroskopik analiz: Mantar enfeksiyonunu dışlamak için KOH testi;
• Deri kazıntıları ve kültürler: Mikrobiyal egzema şüphesinde;
• Biyopsi: Psöriyazis, kutanöz lenfoma veya dermatitis herpetiformisten ayırt etmek için belirsiz olgularda.

Ayırıcı Tanı

Egzemayı taklit edebilecek durumlar şunlardır:

• Alerjik kontakt dermatit;
• Atopik dermatit;
• Psöriyazis (özellikle inverse veya guttat formlar);
• Seboreik dermatit;
• Uyuz veya mantar enfeksiyonları (tinea);
• İlaç reaksiyonları (toksikoderma);
• Pyoderma ve impetigo (özellikle mikrobiyal egzema durumunda).

Tedavi

Egzema yönetimi, inflamasyon kontrolü, kaşıntının giderilmesi, deri bariyerinin onarılması ve tetikleyicilerden kaçınmaya odaklanan kapsamlı bir yaklaşımı içerir. Dermatolog, tipe ve şiddete göre kişiselleştirilmiş bir tedavi planı oluşturur.

Temel tedavi ilkeleri:

• Topikal tedavi: Kortikosteroidler, kalsinörin inhibitörleri, antiseptik solüsyonlar, nemlendiriciler;
• Sistemik tedavi (endikasyon varsa): Antihistaminikler, antibiyotikler (sekonder enfeksiyonlar için), kortikosteroidler, immünsüpresanlar (kronik ağır egzema durumunda);
• Fizik tedavi: UV tedavisi, antiseptiklerle banyolar, seçilmiş olgularda ozon tedavisi;
• Tetikleyicilerin belirlenmesi ve ortadan kaldırılması: Alerjenden kaçınma, psikolojik destek, altta yatan hastalıkların tedavisi (örn. varisler, sindirim bozuklukları);
• Beslenme ve yaşam tarzı: Hipoalerjenik diyet, cilt dostu kıyafetler, uygun hidrasyon, düzenli nemlendirme;
• Tıbbi kozmetiklerin rasyonel kullanımı: pH dengeli temizleyiciler, parfümsüz emoliyanlar, bariyer onarıcı kremler.

Korunma

Egzema her zaman önlenemese de, nüks ve alevlenmeler şu yollarla en aza indirilebilir:

• Düzenli bir cilt bakım rutini sürdürmek ve her gün nemlendirmek;
• Tahriş etmeyen, hipoalerjenik kişisel bakım ürünleri kullanmak;
• Deriyi travmadan, aşırı yıkamadan ve çevresel aşırılıklardan korumak;
• Tanısal testlerle belirlenen bilinen alerjen ve tetikleyicilerden kaçınmak;
• Stres, GİS bozuklukları, hormonal dengesizlik ve kronik enfeksiyon gibi komorbiditeleri yönetmek;
• Pamuklu kıyafetler giymek ve sentetik ya da yün materyallerin doğrudan deriyle temasından kaçınmak;
• Çok sıcak duşları sınırlamak ve nazik temizleyiciler kullanmak;
• Yeni ortaya çıkan veya kötüleşen semptomlarda zamanında dermatolojik öneri almak.

Sonuç

Egzema, değişken etiyoloji ve klinik bulgulara sahip heterojen bir inflamatuvar deri hastalıkları grubudur. Sıklıkla kronik seyirli ve nüks etmeye eğilimli olsa da, çoğu form bireyselleştirilmiş bakım, erken müdahale ve sürekli deri bakımı ile yönetilebilir. Hasta eğitimi, tetikleyicilerden kaçınma ve uygun dermatolojik destek ile egzema hastaları uzun dönem kontrol ve yaşam kalitesinde iyileşme sağlayabilir.