Keratoza aktiniczna (znana również jako keratoza słoneczna) to łagodny guz skóry, który pojawia się jako szorstka, hiperemiczna plama z keratynizacją. Stan ten najczęściej obserwuje się u osób powyżej 40. roku życia, szczególnie w obszarach skóry często wystawionych na działanie promieniowania ultrafioletowego (UV) ze słońca. Keratoza aktiniczna jest uznawana za stan przedrakowy, ponieważ wiąże się z istotnym ryzykiem przekształcenia w rak squamous cell carcinoma skóry. Częstość występowania keratozy aktinicznej wzrasta z wiekiem, a charakteryzuje się ona wielością, z nowymi zmianami pojawiającymi się z upływem czasu. Zarówno mężczyźni, jak i kobiety są równie dotknięci tym stanem.
Chociaż dokładna przyczyna keratozy aktinicznej nie jest w pełni zrozumiana, wiadomo, że kilka czynników zwiększa ryzyko rozwinięcia się tego stanu. Czynniki te głównie dotyczą wpływów środowiskowych i genetycznych, które czynią skórę bardziej podatną na uszkodzenia i późniejsze tworzenie zmian:
Diagnostyka keratozy aktinicznej opiera się na badaniu klinicznym, które obejmuje wizualną inspekcję zmian oraz analizę dermatoskopową w celu oceny charakterystyki zmian skórnych. Jeśli istnieje podejrzenie, że zmiana może być złośliwa lub atypowa, może zostać przeprowadzona biopsja w celu dalszej oceny.
Podczas badania wizualnego, keratoza aktiniczna prezentuje się jako pojedyncze lub liczne płaskie lub wypukłe zmiany o szorstkiej, suchej powierzchni. Te plamy zazwyczaj są pokryte strupami i mogą wykazywać oznaki erozji lub siniaków. Zmiany często mają asymetryczny kształt, z nierównymi, słabo zdefiniowanymi brzegami. Kolor zmian jest zróżnicowany, od koloru cielistego po szary, szaro-brązowy lub różowy. W niektórych przypadkach zmiany mogą wykazywać zaczerwienienie wokół zmiany, co jest cechą charakterystyczną.
Rozmiar keratozy aktinowej może się wahać od 5 mm do 20 mm, a zmiany skupione mogą zajmować obszar 3-4 cm lub więcej. Wysokość zmian nad powierzchnią skóry zazwyczaj nie przekracza 5-7 mm. Zmiany te zazwyczaj nie wpływają na wzrost włosów, a w niektórych przypadkach mogą być swędzące lub niewygodne, chociaż subiektywne odczucia są zazwyczaj minimalne.
Keratoza aktinowa najczęściej dotyczy obszarów skóry narażonych na działanie słońca, takich jak twarz, uszy, skóra głowy, szyja, kończyny górne (szczególnie obręcz barkowa i nadgarstki) oraz klatka piersiowa. Zmiany są rzadziej spotykane na dłoniach i stopach.
Dermatoskopia keratozy aktinowej ujawnia szereg charakterystycznych cech, które mogą pomóc w diagnozie:
Keratoza aktinowa musi być różnicowana z innymi zmianami skórnymi i stanami, w tym:
Keratoza aktinowa jest uważana za stan przedrakowy, z istotnym ryzykiem złośliwości. Ryzyko transformacji w raka płaskokomórkowego (SCC) szacuje się na około 1-10%. W przypadku złośliwości, keratoza aktinowa może postępować do raka płaskokomórkowego, czasami przechodząc przez pośredni etap znany jako choroba Bowena. Z powodu kumulacyjnego efektu promieniowania UV, zmiany keratozy aktinowej mogą się zwiększać liczbowo i rozmiarowo w czasie, co dodatkowo zwiększa ryzyko złośliwej transformacji.
Pacjenci z ciężką keratozą actiniczną lub dużą liczbą zmian mogą mieć zwiększone ryzyko rozwoju innych nowotworów złośliwych w niezmienionych obszarach skóry, co komplikuje różnicowanie i terminowe wykrywanie raka skóry.
Jeśli nie ma czynników zewnętrznych powodujących zmiany w wyglądzie zmian lub nowych objawów, takich jak ból lub obrzęk, monitorowanie przez pacjenta jest zazwyczaj wystarczające. Powinno to obejmować regularne kontrole, co najmniej raz w roku, szczególnie dla zmian w trudno dostępnych miejscach. Jeśli zmiana doświadczy urazu mechanicznego, jest narażona na promieniowanie UV lub jeśli zaobserwowano jakiekolwiek zmiany, konieczna jest konsultacja z dermatologiem lub onkologiem.
Specjalista medyczny oceni, czy konieczne jest dalsze monitorowanie lub usunięcie zmian. Zmiany skórne, które są narażone na chroniczne urazy, takie jak odzież, biżuteria lub czynności zawodowe, powinny być usunięte, aby zapobiec dalszym podrażnieniom. Rekomenduje się również dokumentowanie wszelkich zmian za pomocą zdjęć do dynamicznego obserwowania.
Pacjenci z wieloma keratozami actinicznymi powinni być oceniani przez dermatologa lub onkologa wiosną i jesienią (przed i po okresach wystawiania na działanie słońca). Sporządzanie mapy nowotworów skóry może pomóc w bieżącym monitorowaniu i identyfikacji wszelkich nowych lub zmienionych zmian.
Leczenie keratozy actinicznej jest konieczne z powodu ryzyka złośliwej transformacji. Jeśli można zidentyfikować i leczyć podstawową przyczynę, objawy często ustępują samoistnie. W przypadkach idiopatycznych lub gdy przyczyna pozostaje niejasna, leczenie objawowe może obejmować:
Leki miejscowe mogą być również stosowane w leczeniu, w tym:
Ważne jest, aby te leczenia były prowadzona pod nadzorem specjalisty zdrowia, ponieważ mogą występować działania niepożądane i nawroty.
Profilaktyka keratozy aktinicznej i jej potencjalności do złośliwości polega na starannej kontroli ekspozycji na słońce i zdrowia skóry:
Regularne badanie skóry pod kątem keratozy aktinicznej, szukanie terminowej konsultacji z pracownikiem służby zdrowia w przypadku wystąpienia zmian oraz usuwanie potencjalnie niebezpiecznych zmian są niezbędne dla utrzymania zdrowia skóry i zapobiegania powikłaniom.
