Seborrheïsche Keratosis is een goedaardige huidtumor gekarakteriseerd door keratinisatie, die boven het huidoppervlak uitsteekt. Deze laesies verschijnen meestal na de leeftijd van 50 jaar, met een stijgende prevalentie naarmate men ouder wordt. Seborrheïsche keratosis wordt vaak in meerdere aantallen aangetroffen, en het aantal laesies neigt in de loop van de tijd te groeien. Dit type neoplasma komt even vaak voor bij mannen als bij vrouwen, hoewel de frequentie iets kan variëren op basis van leeftijd en andere factoren.
De exacte oorzaak van seborrheïsche keratosis blijft onduidelijk, maar er zijn verschillende factoren geïdentificeerd die het risico op het ontwikkelen van deze goedaardige huidlaesies kunnen verhogen. Deze factoren dragen bij aan het ontstaan en de groei van seborrheïsche keratosis:
De diagnose van seborrheïsche keratosis is gebaseerd op een klinisch onderzoek, dat een routinematige visuele inspectie van de laesie en een dermatoscopische evaluatie omvat om de kenmerken van de groei te beoordelen. Als er zorgen zijn dat de laesie kwaadaardig of atypisch kan zijn, kan een biopsie worden uitgevoerd om de diagnose te bevestigen en andere aandoeningen, zoals huidkanker, uit te sluiten.
Tijdens een visueel onderzoek verschijnt seborrheïsche keratosis als een afgeplatte, hemisferische of kortgesteelde laesie die boven de huid uitsteekt. Deze laesies zijn vaak symmetrisch, doorgaans ovaal of rond, hoewel grotere laesies onregelmatige vormen kunnen hebben. De oppervlaktetextuur van seborrheïsche keratosis verschilt van die van normale huid: het is ruw, droog, en kan tekenen van schilferen vertonen. In sommige gevallen, vooral voor grotere laesies van meer dan 10 mm, kan het oppervlak een wratachtige textuur hebben, die lijkt op grote, ongelijkmatige droge papillen. In bepaalde gevallen is de keratinisatie zo uitgesproken dat delen van de keratosis vanzelf kunnen afvallen of met minimale fysieke impact.
De grenzen van seborroïsche keratosen zijn doorgaans helder en gelijkmatig. Bij grote keratomen kunnen de randen echter ongelijk zijn. De kleur van seborroïsche keratosen varieert van naakt of grijs tot grijs-bruin. In sommige gevallen kunnen er tinten roze of roze-rood verschijnen. Rond de laesie kan de onveranderde huid enige roodheid vertonen.
Haargroei in het gebied van seborroïsche keratosen wordt doorgaans niet beïnvloed. In sommige gevallen kan haar in de laesie groeien als deze aangeboren is, of in de gebieden van keratomen met hypopigmentatie.
De omvang van seborroïsche keratosen varieert van 5 mm tot 20 mm in diameter. Laesies groter dan 15 mm zijn zeldzaam. De hoogte van de laesie boven het huidoppervlak overschrijdt meestal niet 5-7 mm.
Bij palpatie voelt seborroïsche keratosis stevig en droog aan, met enkele gebieden waar mogelijk schilfering optreedt. Er zijn doorgaans geen subjectieve sensaties, hoewel milde jeuk kan voorkomen, vooral bij langdurige laesies.
Seborroïsche keratosis komt het meest voor op de romp, de bovenste ledematen en het gezicht. Bij oudere personen kunnen deze laesies ook op andere delen van het lichaam verschijnen.
Dermatoscopie van seborroïsche keratosen onthult de volgende karakteristieke kenmerken:
Het is belangrijk om seborroïsche keratosis te onderscheiden van andere gepigmenteerde huidneoplasmen, zoals:
Seborroïsche keratosis is over het algemeen een onschadelijke aandoening, met een laag risico op maligniteit. Maligne transformatie is zeldzaam maar kan optreden, vooral wanneer de laesie wordt blootgesteld aan chronisch letsel of irritatie, zoals thermische brandwonden of chemische blootstelling. Het risico van maligne degeneratie van seborroïsche keratosis wordt geschat op 1-10%, waarbij de meerderheid transformeert in plaveiselcelcarcinoom. In sommige gevallen kan deze transformatie voortschrijden via een fase die bekendstaat als Bowen’s ziekte (een precancereuze aandoening).
Patiënten met meerdere seborroïsche keratosen hebben een verhoogd risico op het ontwikkelen van andere maligniteiten, met name op de omliggende huid of in aangrenzende gebieden. Dit kan de tijdige detectie en differentiële diagnose van kwaadaardige laesies compliceren.
Als er geen tekenen van schade, veranderingen in uiterlijk of symptomen aanwezig zijn, is zelfmonitoring over het algemeen voldoende voor seborroïsche keratosis. Dit moet periodieke controles omvatten, minstens één keer per jaar. Als er mechanische schade optreedt of als er veranderingen in de laesie worden opgemerkt, is het belangrijk om onmiddellijk een dermatoloog of oncoloog te raadplegen.
De zorgverlener zal beoordelen of verdere monitoring of verwijdering van de laesie nodig is. Nevi die constant worden blootgesteld aan chronisch trauma door kleding, sieraden of beroepsactiviteiten moeten worden overwogen voor verwijdering. Verwijdering is ook aangegeven als de patiënt cosmetisch ongemak of psychologische stress ervaart.
Voor dynamische monitoring is het nuttig om foto’s van de seborroïsche keratosis te maken om eventuele veranderingen in uiterlijk in de loop van de tijd bij te houden. Patiënten met meerdere seborroïsche keratosen zouden in het voorjaar en de herfst (voor en na het strandseizoen) door een dermatoloog of oncoloog moeten worden geëvalueerd. Een huidneoplasma kaart is een waardevol hulpmiddel voor voortdurende observatie, dat helpt bij het identificeren van nieuwe of gewijzigde laesies.
De behandeling van seborroïsche keratosis is meestal chirurgisch, inclusief excisie met een klassieke scalpel of een radiofrequentiescalpel. Een histologisch onderzoek van het verwijderde weefsel is noodzakelijk om te bevestigen dat de laesie goedaardig is.
Minder invasieve methoden, zoals laserverwijdering of cryodestructie (verwijdering door vloeibare stikstof), kunnen worden gebruikt nadat is gecontroleerd dat de laesie goedaardig is door een grondig onderzoek door een oncoloog of dermatoloog. Deze methoden mogen alleen worden gebruikt nadat kwaadaardige transformatie is uitgesloten en een differentiële diagnose is gesteld.
Als de laesie niet kan worden behandeld met minder invasieve methoden, of als er twijfels zijn over de aard ervan, blijft chirurgische excisie de meest effectieve optie voor verwijdering. In sommige gevallen hebben patiënten mogelijk meerdere behandelingen nodig vanwege de mogelijkheid van terugkeer, vooral bij congenitale seborroïsche keratosis.
Het voorkomen van de verschijning van seborroïsche keratosis en het potentieel voor maligniteit omvat zorgvuldige huidverzorging en aanpassingen in de levensstijl:
Regelmatig inspecteren van seborroïsche keratosen, tijdig advies inwinnen bij een zorgspecialist als er veranderingen optreden, en potentieel gevaarlijke laesies indien nodig verwijderen zijn essentieel voor het handhaven van een gezonde huid.
