Seborreïsche keratose (ICD-10: L82) 💚

Seborroïsche keratose (Seborrheïsche Wrat, Seniele Wrat, Seniele Keratosis, Seniele Keratoom)

Seborroïsche keratose is een goedaardige huidtumor gekarakteriseerd door keratinisatie, die boven het huidoppervlak uitsteekt. Deze laesies verschijnen meestal na de leeftijd van 50 jaar, met een stijgende prevalentie naarmate men ouder wordt. Seborrheïsche keratosis wordt vaak in meerdere aantallen aangetroffen, en het aantal laesies neigt in de loop van de tijd te groeien. Dit type neoplasma komt even vaak voor bij mannen als bij vrouwen, hoewel de frequentie iets kan variëren op basis van leeftijd en andere factoren.

Predisponerende Factoren

De exacte oorzaak van seborrheïsche keratosis blijft onduidelijk, maar er zijn verschillende factoren geïdentificeerd die het risico op het ontwikkelen van deze goedaardige huidlaesies kunnen verhogen. Deze factoren dragen bij aan het ontstaan en de groei van seborrheïsche keratosis:

• Involutie (Leeftijdsgebonden) Huidveranderingen: De veroudering van epidermale keratinocyten, in combinatie met apoptose in een late fase (celdood), is een belangrijke factor in de ontwikkeling van seborrheïsche keratosis.
• Overmatige Insolatie: Langdurige blootstelling aan zonlicht en ultravioletstraling verhoogt het risico op het ontwikkelen van seborrheïsche keratosis door het effect van UV-licht op huidcellen.
• Genetische Factoren: Familiegeschiedenis en genetische aanleg kunnen een rol spelen in de ontwikkeling van seborrheïsche keratosis, waarbij sommige individuen gevoeliger zijn vanwege hun genetische samenstelling.

Diagnostiek

De diagnose van seborrheïsche keratosis is gebaseerd op een klinisch onderzoek, dat een routinematige visuele inspectie van de laesie en een dermatoscopische evaluatie omvat om de kenmerken van de groei te beoordelen. Als er zorgen zijn dat de laesie kwaadaardig of atypisch kan zijn, kan een biopsie worden uitgevoerd om de diagnose te bevestigen en andere aandoeningen, zoals huidkanker, uit te sluiten.

Symptomen

Tijdens een visueel onderzoek verschijnt seborrheïsche keratosis als een afgeplatte, hemisferische of kortgesteelde laesie die boven de huid uitsteekt. Deze laesies zijn vaak symmetrisch, doorgaans ovaal of rond, hoewel grotere laesies onregelmatige vormen kunnen hebben. De oppervlaktetextuur van seborrheïsche keratosis verschilt van die van normale huid: het is ruw, droog, en kan tekenen van schilferen vertonen. In sommige gevallen, vooral voor grotere laesies van meer dan 10 mm, kan het oppervlak een wratachtige textuur hebben, die lijkt op grote, ongelijkmatige droge papillen. In bepaalde gevallen is de keratinisatie zo uitgesproken dat delen van de keratosis vanzelf kunnen afvallen of met minimale fysieke impact.

De grenzen van seborroïsche keratosen zijn doorgaans helder en gelijkmatig. Bij grote keratomen kunnen de randen echter ongelijk zijn. De kleur van seborroïsche keratosen varieert van naakt of grijs tot grijs-bruin. In sommige gevallen kunnen er tinten roze of roze-rood verschijnen. Rond de laesie kan de onveranderde huid enige roodheid vertonen.

Haargroei in het gebied van seborroïsche keratosen wordt doorgaans niet beïnvloed. In sommige gevallen kan haar in de laesie groeien als deze aangeboren is, of in de gebieden van keratomen met hypopigmentatie.

De omvang van seborroïsche keratosen varieert van 5 mm tot 20 mm in diameter. Laesies groter dan 15 mm zijn zeldzaam. De hoogte van de laesie boven het huidoppervlak overschrijdt meestal niet 5-7 mm.

Bij palpatie voelt seborroïsche keratosis stevig en droog aan, met enkele gebieden waar mogelijk schilfering optreedt. Er zijn doorgaans geen subjectieve sensaties, hoewel milde jeuk kan voorkomen, vooral bij langdurige laesies.

Seborroïsche keratosis komt het meest voor op de romp, de bovenste ledematen en het gezicht. Bij oudere personen kunnen deze laesies ook op andere delen van het lichaam verschijnen.

Dermatoscopische Beschrijving

Dermatoscopie van seborroïsche keratosen onthult de volgende karakteristieke kenmerken:

• Comedoneachtige Openingen: Duidelijke grijs-bruin keratotische insluitingen die goed gevormd zijn binnen de laesie.
• Miliumachtige Cysten: Kleine, bolvormige structuren met een doffe witte of gelige tint die zichtbaar zijn in sommige gevallen van seborroïsche keratosis.
• Fissuren en richels: Groeven en verheven plooien over het oppervlak, die samen de laesie zijn kenmerkende textuur geven.
• Cerebriform (hersenachtig) patroon: Fissuren en richels gerangschikt in een patroon dat lijkt op de windingen van de hersenen.
• Bloedvaten: De aanwezigheid van bloedvaten in de vorm van haarspeldvormen is te zien in dermatoscopische beelden.
• Achtergrondpigmentatie: De achtergrond varieert van lichtgrijs tot bruin en is vaak vrij uniform. Op zichzelf is dit geen diagnostisch kenmerk, omdat het ook voorkomt bij andere gepigmenteerde laesies.
• Pseudo-Netwerk: Een uniforme pigmentnetwerk met onregelmatige, scherp brekende randen, vooral zichtbaar op het gezicht.
• Dotpigmentatie: Kleine stippen van grijs-zwart kleur kunnen binnen de laesie worden gezien.

Differentiële Diagnostiek

Het is belangrijk om seborroïsche keratosis te onderscheiden van andere gepigmenteerde huidneoplasmen, zoals:

• Actinische keratosis
• Papillomatous nevi
• Dermatofibroom
• Bowen’s ziekte
• Keratoacanthoma
• Plaveiselcelcarcinoom
• Basocellulair carcinoom
• Melanoom

Risico’s

Seborroïsche keratose is een goedaardige aandoening; maligne transformatie is uitzonderlijk zeldzaam. Veranderingen vereisen evaluatien, vooral wanneer de laesie wordt blootgesteld aan chronisch letsel of irritatie, zoals thermische brandwonden of chemische blootstelling. Seborroïsche keratose is goedaardig en maligne transformatie is uitzonderlijk zeldzaam; bij veranderingen moet differentiële diagnose worden overwogen.

Patiënten met meerdere seborroïsche keratosen hebben een verhoogd risico op het ontwikkelen van andere maligniteiten, met name op de omliggende huid of in aangrenzende gebieden. Dit kan de tijdige detectie en differentiële diagnose van kwaadaardige laesies compliceren.

Tactieken

Een laesie waarnaar u nog niet hebt laten kijken, is iets anders dan een laesie die een arts al heeft geïdentificeerd. Monitoring volgt op beoordeling, niet andersom: een keratotische laesie die niet is onderzocht, moet aan een dermatoloog worden getoond, omdat andere aandoeningen — waaronder gepigmenteerd basaalcelcarcinoom, plaveiselcelcarcinoom en melanoom — op een seborroïsche keratosis kunnen lijken, en een foto kan niet vaststellen welke het is.

Zodra een laesie is beoordeeld als een seborroïsche keratosis en stabiel is, is het redelijk om deze tussen de controles in in de gaten te houden. Keer eerder terug als de vorm of kleur verandert, als de laesie gaat bloeden, korstvorming of ulceratie vertoont, jeukt of pijnlijk wordt, snel groeit, of niet langer lijkt op uw andere keratosen.

De zorgverlener zal beoordelen of verdere monitoring of verwijdering van de laesie nodig is. Nevi die constant worden blootgesteld aan chronisch trauma door kleding, sieraden of beroepsactiviteiten moeten worden overwogen voor verwijdering. Verwijdering is ook aangegeven als de patiënt cosmetisch ongemak of psychologische stress ervaart.

Voor dynamische monitoring is het nuttig om foto’s van de seborroïsche keratosis te maken om eventuele veranderingen in uiterlijk in de loop van de tijd bij te houden. Een huidneoplasma kaart is een waardevol hulpmiddel voor voortdurende observatie, dat helpt bij het identificeren van nieuwe of gewijzigde laesies.

Behandeling

Een typische seborroïsche keratosis hoeft niet te worden behandeld. Wanneer een laesie wordt verwijderd — omdat deze herhaaldelijk wordt getraumatiseerd, omdat deze symptomatisch is, of om cosmetische redenen — wordt de methode gekozen op basis van de morfologie van de laesie, de lokalisatie, de symptomen die deze veroorzaakt en hoe zeker de diagnose is. Cryotherapie, curettage of shave-verwijdering, laser en elektrochirurgie worden allemaal gebruikt; chirurgische excisie met een klassieke of radiofrequentiescalpel is niet vereist voor een typische laesie.

Histologisch onderzoek is niet verplicht voor elke laesie die wordt verwijderd. Het is aangewezen wanneer de diagnose onzeker is of de laesie atypisch is — en in dat geval moet de laesie worden geëxcideerd zodat weefsel kan worden onderzocht, in plaats van vernietigd met een methode die niets achterlaat om te onderzoeken.

Sommige laesies keren na behandeling terug en vereisen meer dan één sessie.

Preventie

Seborroïsche keratosen zijn goedaardig, dus preventie is niet een kwestie van het voorkomen van maligniteit, en hun optreden kan niet betrouwbaar worden voorkomen. Wat wel zinvol is, is algemene huidverzorging, naast het opmerken van elke laesie die atypisch oogt of verandert:

• Overmatige ultravioletbestraling vermijden, inclusief het gebruik van zonnebank en langdurige blootstelling aan de zon.
• Zonnebrandcrème en beschermende kleding gebruiken tijdens periodes van intense zonblootstelling.
• Chronisch huidtrauma minimaliseren dat irritatie en schade aan keratosen kan veroorzaken.
• Veiligheidsprotocollen volgen bij het omgaan met huidbeschadigende stoffen.
• Goede persoonlijke hygiëne handhaven en huidveranderingen monitoren.

Van tijd tot tijd de laesies bekijken, en advies inwinnen wanneer een ervan verandert, is wat belangrijk is — niet omdat een seborroïsche keratosis naar verwachting maligne wordt, maar omdat een veranderende laesie mogelijk een andere diagnose blijkt te zijn.