Łuszczyca zwykła (ICD-10: L40) ⚠️
Łuszczyca zwyczajna (łuszczyca plackowata): przewlekła zapalna choroba skóry
Omówienie
Łuszczyca zwyczajna, znana także jako przewlekła łuszczyca plackowata lub przewlekła łuszczyca stacjonarna, jest najczęstszą postacią łuszczycy i stanowi do 90% przypadków. Jest to przewlekła, immunozależna zapalna choroba skóry, charakteryzująca się obecnością dobrze odgraniczonych, czerwonych, łuszczących się blaszek, które mogą zajmować różne okolice ciała. Blaszki te często mają srebrzystobiałą powierzchnię z powodu nadmiernej proliferacji i zaburzonego dojrzewania keratynocytów.
Chociaż łuszczyca nie zagraża życiu, istotnie pogarsza jakość życia ze względu na widoczne objawy, świąd oraz możliwe powiązania ogólnoustrojowe. Często ma przebieg nawrotowo-remisyjny, a jej wystąpienie lub zaostrzenie może być wywoływane przez różne czynniki środowiskowe i wewnętrzne.
Epidemiologia
Łuszczyca dotyczy około 1–2% populacji na świecie i występuje z podobną częstością u kobiet i mężczyzn. Może pojawić się w każdym wieku, ale obserwuje się dwa szczyty zachorowań:
- Typ I (o wczesnym początku): Pojawia się przed 40. rokiem życia, zwykle między 20. a 30. rokiem życia; często wiąże się z wywiadem rodzinnym i cięższym przebiegiem choroby;
- Typ II (o późnym początku): Pojawia się po 50. roku życia i zwykle nie ma charakteru dziedzicznego.
Etiologia i czynniki wyzwalające
Łuszczyca ma podłoże wieloczynnikowe, z udziałem mechanizmów genetycznych, środowiskowych i immunologicznych. Łuszczyca jest napędzana przez predyspozycję genetyczną oraz zapalenie zależne od układu odpornościowego; czynnik wyzwalający może spowodować pierwszy epizod lub zapoczątkować zaostrzenie, ale nie jest konieczny i często w ogóle nie udaje się go ustalić.
Do najważniejszych czynników należą:
- Predyspozycja genetyczna: Dziedziczenie wielogenowe; gen HLA-Cw6 jest silnie związany z łuszczycą typu I;
- Zaburzenia odporności: Aktywacja odpowiedzi immunologicznej Th1 i Th17, prowadząca do nadmiernego wytwarzania cytokin (IL-17, TNF-α);
- Uraz mechaniczny skóry (objaw Koebnera);
- Zakażenia: Zwłaszcza zakażenia paciorkowcowe (w łuszczycy kropelkowatej) oraz zakażenia górnych dróg oddechowych;
- Leki: Beta-adrenolityki, lit, NLPZ, leki przeciwmalaryczne, interferony oraz odstawienie glikokortykosteroidów ogólnoustrojowych;
- Spożywanie alkoholu i używanie tytoniu;
- Otyłość i zespół metaboliczny;
- Stres psychiczny;
- Czynniki klimatyczne: Zimne i suche środowisko może nasilać objawy.
Obraz kliniczny
Łuszczyca zwyczajna zwykle objawia się blaszkami rumieniowymi pokrytymi grubą, białą lub srebrzystą łuską. Zmiany są ostro odgraniczone, wyniosłe i mogą różnić się wielkością oraz rozmieszczeniem.
Typowe lokalizacje zmian:
- Powierzchnie wyprostne łokci i kolan;
- Owłosiona skóra głowy (w tym linia włosów i okolice za uszami);
- Tułów (zwłaszcza okolica lędźwiowa i pępkowa);
- Twarz (w tym powieki i przewód słuchowy);
- Dłonie i podeszwy;
- Okolica narządów płciowych;
- Paznokcie (łuszczycowa onychodystrofia): Naparstkowanie, onycholiza, hiperkeratoza podpaznokciowa, dystroficzne pogrubienie.
Świąd zgłasza około 60% pacjentów i może on mieć nasilenie od łagodnego do ciężkiego. Podczas zaostrzeń zmiany mogą stawać się liczniejsze, powiększać się i wykazywać większy stan zapalny. Okresy remisji mogą trwać od tygodni do miesięcy lub dłużej, zależnie od indywidualnej kontroli choroby.
Diagnostyka
Rozpoznanie łuszczycy zwyczajnej jest przede wszystkim kliniczne. Dermatolog zwykle rozpoznaje chorobę na podstawie charakterystycznego wyglądu i rozmieszczenia zmian.
Postępowanie diagnostyczne obejmuje:
- Badanie przedmiotowe: Stwierdzenie ostro odgraniczonych blaszek ze srebrzystym złuszczaniem, zwłaszcza w typowych okolicach (łokcie, kolana, owłosiona skóra głowy);
- Objawy po zdrapaniu łuski — unoszenie się łusek warstwami, błyszcząca czerwona błona pod nimi, a następnie punktowe krwawienie — mają znaczenie pomocnicze, ale nie są wymagane. Nie są swoiste dla łuszczycy, a rozpoznanie nie zależy od ich wywołania;
- Biopsja skóry: Stosowana w przypadkach nietypowych lub w celu potwierdzenia rozpoznania. W badaniu histopatologicznym stwierdza się akantozę, parakeratozę, mikroropnie Munro oraz wydłużenie sopli naskórkowych;
- Ocena ciężkości: Uwzględnia się zajętą powierzchnię skóry, lokalizację zmian — owłosiona skóra głowy, twarz, dłonie, stopy, paznokcie i narządy płciowe mają większe znaczenie, niż wynikałoby to z samej powierzchni — objawy, wpływ na codzienne funkcjonowanie i pracę oraz obecność zajęcia stawów. Wskaźnik PASI jest standaryzowanym narzędziem badawczym używanym głównie w badaniach klinicznych, a pojedyncza wartość liczbowa nie przesądza o leczeniu.
Rozpoznanie różnicowe
Łuszczyca zwyczajna może przypominać inne dermatozy zapalne lub współistnieć z nimi. W rozpoznaniu różnicowym należy uwzględnić:
- Liszaj płaski;
- Atopowe zapalenie skóry;
- Wyprysk przewlekły;
- Łupież czerwony mieszkowy;
- Łupież różowy;
- Łojotokowe zapalenie skóry (zwłaszcza na owłosionej skórze głowy);
- Dermatozy polekowe (np. reakcje po licie lub lekach przeciwmalarycznych);
- Chłoniak T-komórkowy skóry (wczesna postać ziarniniaka grzybiastego);
- Rybia łuska, szczególnie w przypadkach rozległego złuszczania.
Leczenie
Głównym celem leczenia łuszczycy jest opanowanie objawów, zmniejszenie stanu zapalnego, normalizacja odnowy keratynocytów oraz poprawa jakości życia pacjenta. Wybór leczenia zależy od rozległości zmian skórnych, nasilenia objawów oraz obecności chorób współistniejących.
Leczenie miejscowe — w chorobie ograniczonej oraz jako uzupełnienie innego leczenia:
- Leki keratolityczne: Mocznik, kwas salicylowy i kwas mlekowy ułatwiające usuwanie łuski;
- Miejscowe glikokortykosteroidy: O małej do dużej sile działania, zależnie od lokalizacji;
- Analogi witaminy D (np. kalcypotriol): Normalizują proliferację naskórka;
- Inhibitory kalcyneuryny: Przydatne w okolicach wrażliwych (twarz, pachwiny);
- Miejscowe retinoidy: Tazaroten w celu zmniejszenia blaszek.
Fototerapia — w chorobie rozległej, której nie można objąć leczeniem miejscowym:
- Wąskopasmowe UVB jest zwykle metodą pierwszego wyboru; PUVA jest zarezerwowana dla wybranych przypadków. Obie metody prowadzi się w cyklu wizyt w szpitalu lub poradni, co często decyduje o ich praktycznej dostępności dla pacjenta.
Klasyczne leczenie ogólne:
- Metotreksat: Lek stosowany od dawna, przydatny zwłaszcza wtedy, gdy chorobie skóry towarzyszy łuszczycowe zapalenie stawów;
- Acytretyna: Doustny retinoid, wymagający ścisłych środków ostrożności u każdej osoby, która mogłaby zajść w ciążę;
- Cyklosporyna: Skuteczna i szybko działająca, ale ze względu na wpływ na nerki i ciśnienie tętnicze ograniczona do krótszych cykli leczenia;
- Estry kwasu fumarowego, tam gdzie są zarejestrowane.
Leczenie biologiczne:
- Leki celowane, w tym inhibitory TNF-α (adalimumab, etanercept), inhibitory IL-12/23 (ustekinumab), inhibitory IL-17 (secukinumab) oraz inhibitory PDE-4 (apremilast). Rozważa się je, gdy choroba ma ciężki przebieg lub nie odpowiedziała na klasyczne leczenie ogólne, a wybór uwzględnia łuszczycowe zapalenie stawów, inne choroby oraz plany dotyczące ciąży. Rejestracja i dostępność znacznie różnią się między krajami, dlatego obowiązują lokalne zalecenia.
To, od którego etapu leczenia zaczyna pacjent, zależy od rozległości zajęcia skóry, lokalizacji zmian, wpływu choroby na życie, ewentualnego zajęcia stawów oraz innych współistniejących schorzeń — a nie wyłącznie od wyniku skali ciężkości.
Powikłania
Łuszczyca nie ogranicza się do skóry. Wiąże się z poniższymi stanami, a zależności te nie dotyczą wyłącznie ciężkiej lub długo trwającej choroby — warto pytać o nie od początku:
- Choroby sercowo-naczyniowe: Zwiększone ryzyko nadciśnienia tętniczego, choroby niedokrwiennej serca i udaru mózgu;
- Zespół metaboliczny: Otyłość, insulinooporność i dyslipidemia występują częściej u pacjentów z łuszczycą o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego;
- Łuszczycowe zapalenie stawów: Ból stawów, obrzęk i postępujące uszkodzenie stawów. Ból stawów, obrzęk lub sztywność poranna trwająca dłużej niż około trzydzieści minut wymagają oceny, niezależnie od rozległości zmian skórnych, ponieważ wczesne leczenie chroni stawy;
- Wpływ psychospołeczny: Depresja, lęk, izolacja społeczna z powodu widocznych zmian skórnych i przewlekłego charakteru choroby.
Profilaktyka i zalecenia dotyczące stylu życia
Łuszczycy nie można całkowicie zapobiec ze względu na jej podłoże genetyczne, ale częstość i nasilenie zaostrzeń można zmniejszyć poprzez modyfikacje stylu życia i środowiska:
- Unikać znanych czynników wyzwalających (zakażeń, urazów, palenia tytoniu, stresu, alkoholu);
- Codziennie stosować emolienty, aby utrzymać nawilżenie skóry i funkcję bariery naskórkowej;
- Chronić skórę przed urazami (objaw Koebnera);
- Monitorować działania niepożądane w przypadku długotrwałego leczenia ogólnego;
- Leczyć choroby współistniejące, zwłaszcza czynniki ryzyka sercowo-naczyniowego i metabolicznego;
- Regularnie zgłaszać się na kontrole dermatologiczne w celu monitorowania przebiegu choroby i odpowiedzi na leczenie.
Podsumowanie
Łuszczyca zwyczajna jest częstą, przewlekłą zapalną chorobą skóry, która istotnie wpływa na dobrostan fizyczny i emocjonalny pacjentów. Chociaż obecnie nie jest chorobą wyleczalną, postępy w leczeniu miejscowym, ogólnym i biologicznym pozwalają na skuteczną kontrolę objawów oraz poprawę jakości życia.
Wczesne rozpoznanie, indywidualnie dobrane leczenie i edukacja pacjenta pozostają kluczowymi elementami kompleksowej opieki nad osobami z łuszczycą zwyczajną.
Obraz: Bertanha L, et al. An Bras Dermatol 2024 (doi:10.1016/j.abd.2023.11.005), CC BY 4.0, przycięty.
Zastrzeżenia dotyczące praw autorskich do zdjęcia na tej stronie? Prosimy o kontakt: mail@skinai.pro. Zdjęć nie wolno wykorzystywać ponownie bez zgody, chyba że na tej stronie podano otwartą licencję.
Recenzja medyczna
Dermatolożka z certyfikatem rady specjalizacyjnej · Członkini rzeczywista American Academy of Dermatology (FAAD)