Café-au-laitvlekken bij kinderen: een teken van neurofibromatose?

Café-au-laitvlekken bij kinderen: wanneer is nader onderzoek nodig?

Café-au-laitvlekken zijn vlakke plekken op de huid die donkerder zijn dan de huid eromheen. Ze komen vaak voor bij kinderen. Een paar losse vlekken wijzen meestal niet op een ander gezondheidsprobleem.

Ouders kunnen zich zorgen maken, omdat deze vlekken ook een vroeg teken kunnen zijn van neurofibromatose type 1 (NF1). Dit is een erfelijke aandoening die invloed kan hebben op de huid, zenuwen, botten en andere delen van het lichaam. Het aantal en de grootte van de vlekken, de leeftijd van het kind en eventuele andere kenmerken helpen artsen te bepalen of verder onderzoek nodig is.

In een aflevering van Don’t Be Rash, de officiële podcast van de Society for Pediatric Dermatology, sprak presentator Andrew Krakowski, MD, met Joseph Lam, MD, FRCPC, van BC Children’s Hospital in Vancouver. Ze bespraken hoe artsen gewone café-au-laitvlekken onderscheiden van vroege kenmerken van NF1 en van andere aandoeningen die erop kunnen lijken. (Bron: Don’t Be Rash, Society for Pediatric Dermatology)

Wat is het verschil tussen een café-au-laitvlek en een moedervlek?

Café-au-laitvlekken, ook wel café-au-laitmaculae genoemd, krijgen hun kleur doordat er meer pigment in de huid zit. Anders dan bij veel moedervlekken komt dit niet door een groter aantal pigmentcellen.

Eén of een paar losse vlekken komen vaak voor. Bij een groter aantal kan een arts onderzoeken of er andere kenmerken van NF1 of een verwante erfelijke aandoening zijn.

Hoe onderzoeken artsen of er sprake kan zijn van NF1?

De internationale diagnostische criteria voor NF1 uit 2021 bestaan uit verschillende kenmerken. Als geen van de ouders NF1 heeft, zijn doorgaans minstens twee van deze kenmerken nodig om de diagnose te stellen. (Bron: Legius et al., Genetics in Medicine, 2021)

Café-au-laitvlekken tellen mee als één kenmerk als er minstens zes zijn. Daarbij moet elke vlek die meetelt vóór de puberteit groter zijn dan 5 millimeter en na de puberteit groter dan 15 millimeter. Zes vlekken op zichzelf zijn niet genoeg om de diagnose NF1 te stellen.

Andere kenmerken waar artsen op letten, zijn:

• Sproeten in huidplooien, zoals de oksels of liezen.
• Neurofibromen, meestal goedaardige gezwellen die uitgaan van zenuwweefsel.
• Lisch-noduli, kleine knobbeltjes op het gekleurde deel van het oog, of bepaalde andere oogafwijkingen.
• Een glioom van de oogzenuwbaan, een tumor in de baan die visuele informatie vanuit de ogen doorgeeft.
• Bepaalde kenmerkende veranderingen aan de botten.
• Een ziekteveroorzakende verandering in het NF1-gen.

Voor de beoordeling is het ook belangrijk om te weten of een van de ouders NF1 heeft. In dat geval gelden andere diagnostische criteria. (Bron: Legius et al., Genetics in Medicine, 2021)

Waarom de leeftijd van een kind meespeelt

Kenmerken van NF1 kunnen in de loop van de tijd ontstaan. Een onderzoek op één bepaalde leeftijd geeft daarom niet altijd het hele beeld.

In een onderzoek onder kinderen met alleen café-au-laitvlekken schatten onderzoekers de kans op constitutionele NF1 op 80,4% bij kinderen jonger dan 29 maanden met minstens zes vlekken. ‘Constitutioneel’ betekent dat de genetische verandering overal in het lichaam aanwezig is, en niet alleen in sommige cellen. Bij kinderen ouder dan 29 maanden met minder dan zes vlekken of met vlekken die er anders dan gebruikelijk uitzagen, was de gevonden kans 0,9%. Deze cijfers komen uit een onderzoeksgroep en voorspellen niet wat er bij een individueel kind zal gebeuren. (Bron: Ben-Shachar et al., Journal of the American Academy of Dermatology, 2017)

Uit een ander onderzoek in St. Louis bleek dat de meeste kinderen met minstens zes typische café-au-laitvlekken op 6-jarige leeftijd aan de diagnostische criteria voor NF1 voldeden. (Bron: Nunley et al., Archives of Dermatology, 2009)

Ook bij kinderen met minder dan zes vlekken kan de hele huid regelmatig worden gecontroleerd. Tijdens het opgroeien kunnen namelijk nieuwe vlekken of sproeten ontstaan. Lisch-noduli komen ook vaker voor naarmate kinderen ouder worden. Het kan daarom geruststellend zijn als een jongere ze niet heeft.

Andere aandoeningen die op NF1 kunnen lijken

NF1 is niet de enige aandoening waarbij café-au-laitvlekken kunnen voorkomen. Sommige aandoeningen hebben vergelijkbare kenmerken, maar een andere oorzaak en andere gevolgen voor de gezondheid.

Syndroom van Legius

Het syndroom van Legius wordt veroorzaakt door veranderingen in het SPRED1-gen. Dit gen is betrokken bij dezelfde signaalroute in cellen als het gen dat bij NF1 een rol speelt. Het syndroom kan café-au-laitvlekken en sproeten in huidplooien veroorzaken, maar niet alle kenmerken die bij NF1 voorkomen. (Bron: Legius et al., Genetics in Medicine, 2021)

Cutane mastocytose

Maculopapulaire cutane mastocytose is een huidaandoening die bruine vlekken of bultjes kan veroorzaken. Anders dan café-au-laitvlekken kunnen deze plekken boven de huid uitsteken en minder scherp begrensd zijn.

Een arts kan kijken of het teken van Darier aanwezig is. Daarbij zwelt een plek op of gaat deze op een galbult lijken nadat erover is gewreven. Dit kan de diagnose ondersteunen.

Syndroom van McCune-Albright en mozaïekaandoeningen

Het syndroom van McCune-Albright wordt veroorzaakt door een genetische verandering die na de bevruchting van de eicel ontstaat. Het kan café-au-laitvlekken in een beperkt deel van het lichaam veroorzaken, samen met veranderingen in meerdere botten en een overmatige productie van hormonen. Problemen door de hormonen kunnen onder andere een vroege puberteit of het syndroom van Cushing bij een pasgeborene zijn.

Segmentaal pigmentair mozaïcisme komt veel vaker voor. Daarbij heeft een beperkt deel van de huid een andere kleur. Bij een andere aandoening, mozaïek-NF1, is de genetische verandering die met NF1 samenhangt alleen in sommige cellen aanwezig. Het beeld kan lijken op een gespikkelde moedervlek die naevus spilus wordt genoemd.

Wanneer kan genetisch onderzoek helpen?

Genetisch onderzoek is vooral nuttig als de uitslag gevolgen kan hebben voor de zorg. Met een test die een groep genen onderzoekt die bij verwante aandoeningen betrokken zijn, kan ook naar SPRED1 worden gekeken. Dit kan helpen om NF1 te onderscheiden van het syndroom van Legius. Een ziekteveroorzakende verandering in het NF1-gen is ook opgenomen in de vernieuwde diagnostische criteria. (Bron: Legius et al., Genetics in Medicine, 2021)

Als broers of zussen zorgwekkende kenmerken hebben, maar geen van beide ouders de aandoening heeft, kunnen artsen ook denken aan een zeldzame erfelijke aandoening: constitutionele mismatch-repairdeficiëntie. Bij deze aandoening kan het lichaam bepaalde fouten in het DNA minder goed herstellen.

Zorg en controles

Bij een kind met een bevestigde diagnose NF1 adviseren zorgrichtlijnen om regelmatig te controleren op mogelijke gezondheidsproblemen. Het meten van de bloeddruk hoort bij deze controles. Het zorgplan en beslissingen over onderzoek of behandeling kunnen met de arts of dermatoloog van het kind worden besproken. (Bron: Miller et al., Pediatrics, 2019)

Voor veel gezinnen bieden het zorgvuldig tellen van de vlekken en regelmatige controles geruststelling. Voor andere gezinnen kan een verwijzing helpen om te bepalen of meer gestructureerde controles nodig zijn.

Wanneer neemt u contact op met een arts?

Een arts of dermatoloog kan café-au-laitvlekken beoordelen als u niet zeker weet wat de plekken zijn, meerdere vlekken ziet of zich zorgen maakt over de huid of ontwikkeling van een kind. Vraag medisch advies als een vlek of andere huidverandering snel groeit, bloedt, pijn doet, verandert of tekenen van een infectie vertoont.

Door zichtbare veranderingen eenvoudig bij te houden, kunt u zich voorbereiden op een afspraak. Op basis van zo’n overzicht kan echter geen diagnose worden gesteld.

Dit artikel is alleen bedoeld ter informatie en is geen vervanging voor zorg door een gekwalificeerde zorgverlener.

Bronnen

1. Society for Pediatric Dermatology. Podcastinterview in Don’t Be Rash met Andrew Krakowski, MD, en Joseph Lam, MD, FRCPC, over café-au-laitvlekken, NF1 en vergelijkbare aandoeningen.
2. Legius E, Messiaen L, Wolkenstein P, et al. Revised diagnostic criteria for neurofibromatosis type 1 and Legius syndrome: an international consensus recommendation. Genetics in Medicine. 2021;23(8):1506–1513. doi:10.1038/s41436-021-01170-5.
3. Ben-Shachar S, Dubov T, Toledano-Alhadef H, et al. Predicting neurofibromatosis type 1 risk among children with isolated café-au-lait macules. Journal of the American Academy of Dermatology. 2017;76(6):1077–1083.e3. doi:10.1016/j.jaad.2017.02.027.
4. Nunley KS, Gao F, Albers AC, Bayliss SJ, Gutmann DH. Predictive value of café au lait macules at initial consultation in the diagnosis of neurofibromatosis type 1. Archives of Dermatology. 2009;145(8):883–887. doi:10.1001/archdermatol.2009.169.
5. Miller DT, Freedenberg D, Schorry E, et al. Health supervision for children with neurofibromatosis type 1. Pediatrics. 2019;143(5):e20190660. doi:10.1542/peds.2019-0660.