Prosty nevius (znany również jako łagodny nevius, pigmentowany nevius, pieprzyk lub znamię) jest łagodnym wzrostem skórnym, który pojawia się jako mała plamka lub lekko uniesiony guzek. Prosty nevius może być wrodzony (obecny przy urodzeniu) lub nabyty w każdym wieku. Około 3% noworodków ma liczne proste nevi, a ich częstotliwość zwiększa się z wiekiem. Proste nevi są nieco bardziej powszechne u kobiet niż u mężczyzn, w stosunku 3:2, odpowiednio.
Nie ma jednoznacznej przyczyny powstawania prostych nevi. Niemniej jednak, kilka czynników predysponujących może zwiększyć ryzyko ich pojawienia się:
Diagnoza prostych nevi opiera się na badaniu klinicznym, które obejmuje rutynową inspekcję wizualną oraz dermatoskopię. W przypadku obaw dotyczących złośliwego wzrostu, może być przeprowadzona biopsja w celu dalszego badania.
Prosty nevius zwykle pojawia się jako mała plamka lub lekko uniesiony guzek. Zazwyczaj jest symetryczny (owalny lub okrągły), chociaż duże wrodzone nevi mogą mieć nieregularny kształt. Tekstura powierzchni nevius jest podobna do normalnej skóry, ale czasami może nieznacznie różnić się od wzoru otaczającej skóry.
Krawędzie łagodnych nevi są dobrze zdefiniowane i gładkie. Duże wrodzone nevi mogą jednak mieć nierówne granice. Kolor prostego neviusa mieści się w zakresie od jasnobrązowego do ciemnobrązowego, z jednolitą dystrybucją pigmentu. W niektórych przypadkach kolor może stopniowo blaknąć od środka ku zewnętrznym krawędziom. Kolor wrodzonych nevi może zmieniać się w ciągu pierwszych kilku lat życia.
Proste nevi zazwyczaj nie wpływają na wzrost włosów. Jednak niektóre wrodzone nevi mogą wykazywać zwiększony wzrost szorstkich, ciemnych włosów, często towarzyszący zauważalnej pigmentacji.
Proste nevi mogą znacznie różnić się wielkością, ale najczęściej mają do 10 mm. Nevi większe niż 10 mm są zazwyczaj wrodzone i są rzadkie, choć mogą dorastać do 20 cm lub więcej (gigantyczne wrodzone nevi).
Przy palpacji, proste znamiona są podobne do zwykłej skóry i nie powodują żadnego dyskomfortu.
Znamiona najczęściej występują na tułowiu (~38%) lub kończynach (~48%), a mniej znajduje się na głowie i szyi (~14%).
Znamiona akralne (na dłoniach i podeszwach) różnią się nieco kształtem, brzegiem i rozmieszczeniem pigmentu z powodu charakterystycznego wzoru skóry w tych obszarach („odciski palców”). Te znamiona są często wydłużone, z nieregularnymi brzegami, ciemniejszymi pigmentami i rozmieszczeniem pigmentu w równoległych paskach.
W dermatoskopii, proste znamie wykazuje następujące cechy:
Znamiona akralne mają specyficzne cechy dermatoskopowe:
Proste znamiona powinny być różnicowane z innymi zmianami pigmentowymi, takimi jak:
Proste znamie jest zazwyczaj nieszkodliwe i nie stwarza zwiększonego ryzyka czerniaka. W przypadku braku czynników zewnętrznych, takich jak uraz, promieniowanie ultrafioletowe lub promieniowanie jonizujące, ryzyko złośliwej transformacji jest porównywalne z ryzykiem normalnej skóry. Objawy złośliwości mogą obejmować zmiany w wyglądzie lub nowe doznania w znamieniu.
Wrodzone znamiona, szczególnie duże (o średnicy większej niż 20 cm), wykazują nieco wyższe ryzyko rozwoju czerniaka, ale ryzyko dla znamion mniejszych niż 20 cm wynosi poniżej 1%.
Duże i liczne wrodzone znamiona mogą być związane z pewnymi zespołami genetycznymi lub chorobami, dlatego osoby z takimi znamionami wymagają starannej obserwacji i oceny medycznej.
Jeśli nie ma uszkodzeń prostego znamienia i nie występują zmiany w wyglądzie lub odczuciach, samodzielne monitorowanie (lub proszenie innych o sprawdzenie trudno dostępnych obszarów) jest wystarczające przynajmniej raz w roku. Jednak jeśli znamię doświadczy urazu mechanicznego, nadmiernej ekspozycji na promieniowanie UV lub promieniowanie jonizujące, lub jeśli pojawią się jakiekolwiek zmiany lub nowe odczucia, niezbędna jest konsultacja z dermatologiem lub onkologiem.
Lekarz oceni, czy konieczne jest dynamiczne monitorowanie, czy też znamię powinno zostać usunięte. Znamiona narażone na stałe podrażnienie od odzieży, biżuterii lub wykonywanego zawodu powinny być również usunięte.
Do dynamicznego monitorowania przydatne jest robienie zdjęć nowotworów skórnych, które pomogą wykryć nawet drobne zmiany w wyglądzie w czasie.
Pacjenci z dużymi wrodzonymi lub licznymi nabytymi znamionami powinni być badani przez dermatologa lub onkologa przynajmniej dwa razy w roku (przed i po miesiącach letnich). Zaleca się również sporządzenie mapy nowotworów skórnych, co może znacznie uprościć monitorowanie i identyfikację nowych lub zmieniających się zmian.
Zaleca się jedynie chirurgiczne usunięcie (przy użyciu klasycznego skalpela, skalpela elektrycznego lub radiowego), przy obligatoryjnym badaniu histologicznym usuniętej tkanki.
Metody destrukcyjne, takie jak usuwanie laserowe czy kriodestrukcja, nie są zalecane w leczeniu znamion pigmentowych.
Zapobieganie pojawianiu się znamion i ich złośliwej transformacji polega na delikatnej pielęgnacji skóry:
Regularnie badaj znamiona pigmentowe, szukaj terminowej konsultacji ze specjalistą, jeśli wystąpią jakiekolwiek zmiany, i usuwaj potencjalnie niebezpieczne znamiona, gdy zajdzie taka potrzeba.
