Nevus łagodny (ICD-10: D22) 💚

Łagodny nevius melanocytowy (prosty nevius, zwykły pieprzyk)

Łagodny nevius melanocytowy — prosty nevius, czyli w potocznym języku pieprzyk — jest szeroką kategorią, do której należą łagodne zmiany barwnikowe pochodzenia melanocytowego. Zwykle pojawia się jako mała plamka lub lekko uniesiony guzek. Poszczególne rodzaje w obrębie tej kategorii mają własne strony w tym atlasie, wśród nich nevius brodawkowaty, nevius niebieski, nevius halo oraz nevius akralny. Prosty nevius może być wrodzony (obecny przy urodzeniu) lub nabyty w każdym wieku. Około 3% noworodków ma liczne proste nevi, a ich częstotliwość zwiększa się z wiekiem. Proste nevi są nieco bardziej powszechne u kobiet niż u mężczyzn, w stosunku 3:2, odpowiednio.

Czynniki predysponujące

Nie ma jednoznacznej przyczyny powstawania prostych nevi. Niemniej jednak, kilka czynników predysponujących może zwiększyć ryzyko ich pojawienia się:

• Czynniki genetyczne: Pojawienie się pigmentowanych nevi może być wpływane przez genotyp danej osoby.
• Promieniowanie ultrafioletowe: Zarówno sztuczne, jak i naturalne światło ultrafioletowe może stymulować szybki wzrost komórek nevius i prowadzić do nadmiernej produkcji melaniny, co prowadzi do pigmentacji w nevius.
• Zmiany hormonalne: Nevi mogą stać się bardziej widoczne w okresach zmian hormonalnych, takich jak dojrzewanie lub ciąża. Hormony tarczycy i nadnerczy, zakażenia wirusowe oraz urazy są czasami wymieniane jako przyczyny powstawania nevi; nie zostały jednak jako takie potwierdzone.

Diagnostyka

Diagnoza prostych nevi opiera się na badaniu klinicznym, które obejmuje rutynową inspekcję wizualną oraz dermatoskopię. W przypadku obaw dotyczących złośliwego wzrostu, może być przeprowadzona biopsja w celu dalszego badania.

Objawy

Prosty nevius zwykle pojawia się jako mała plamka lub lekko uniesiony guzek. Zazwyczaj jest symetryczny (owalny lub okrągły), chociaż duże wrodzone nevi mogą mieć nieregularny kształt. Tekstura powierzchni nevius jest podobna do normalnej skóry, ale czasami może nieznacznie różnić się od wzoru otaczającej skóry.

Krawędzie łagodnych nevi są dobrze zdefiniowane i gładkie. Duże wrodzone nevi mogą jednak mieć nierówne granice. Kolor prostego neviusa mieści się w zakresie od jasnobrązowego do ciemnobrązowego, z jednolitą dystrybucją pigmentu. W niektórych przypadkach kolor może stopniowo blaknąć od środka ku zewnętrznym krawędziom. Kolor wrodzonych nevi może zmieniać się w ciągu pierwszych kilku lat życia.

Proste nevi zazwyczaj nie wpływają na wzrost włosów. Jednak niektóre wrodzone nevi mogą wykazywać zwiększony wzrost szorstkich, ciemnych włosów, często towarzyszący zauważalnej pigmentacji.

Proste nevi mogą znacznie różnić się wielkością, ale najczęściej mają do 10 mm. Nevi większe niż 10 mm są zazwyczaj wrodzone i są rzadkie, choć mogą dorastać do 20 cm lub więcej (gigantyczne wrodzone nevi).

Przy palpacji, proste znamiona są podobne do zwykłej skóry i nie powodują żadnego dyskomfortu.

Znamiona najczęściej występują na tułowiu (~38%) lub kończynach (~48%), a mniej znajduje się na głowie i szyi (~14%).

Znamiona akralne (na dłoniach i podeszwach) różnią się nieco kształtem, brzegiem i rozmieszczeniem pigmentu z powodu charakterystycznego wzoru skóry w tych obszarach („odciski palców”). Te znamiona są często wydłużone, z nieregularnymi brzegami, ciemniejszymi pigmentami i rozmieszczeniem pigmentu w równoległych paskach.

Opis dermatoskopowy

W dermatoskopii, proste znamie wykazuje następujące cechy:

• Sieć pigmentowa: Wzór jasnobrązowych do ciemnobrązowych hipopigmentowanych dziur i linii, z liniami, które zwężają się w kierunku obwodu znamienia.
• Kropki: Małe, okrągłe hiperpigmentowane struktury znajdujące się w centrum lub wzdłuż pigmentowanych linii sieci.
• Globule: Większe, hiperpigmentowane struktury w kształcie pierścienia, równomiernie rozmieszczone w całym znamieniu lub centralnie, rzadko występujące na obwodzie.
• Plamy: Hiperpigmentowane, bezstrukturalne obszary w centrum znamienia.
• Jednolita rozproszona pigmentacja: Całe znamie wykazuje jednolite zabarwienie.

Żadna z tych struktur sama w sobie nie czyni znamienia łagodnym — każda z nich występuje także w czerniaku. Klinicznie istotny jest układ: symetria oraz uporządkowany, jednorodny wzorzec w całej zmianie. Obwodowy gwiaździsty układ promienistych pasm nie jest zwłaszcza rutynową cechą zwykłego znamienia; wiąże się ze znamionami Spitz i Reeda oraz, w niewłaściwym kontekście, z czerniakiem, dlatego wymaga oceny, a nie uspokajania.

Znamiona akralne mają własne wzorce dermatoskopowe. W łagodnym znamieniu akralnym barwnik podąża za bruzdami skóry, w jednym z trzech uznanych układów — wzorze równoległych bruzd, wzorze siateczkowatym lub wzorze włóknistym, przy czym ten ostatni występuje zwłaszcza na obciążanej podeszwie. Barwnik przebiegający zamiast tego wzdłuż grzbietów to wzór równoległych grzbietów, który jest sygnałem ostrzegawczym dla czerniaka akralnego, a nie cechą łagodnego znamienia.

Diagnostyka różnicowa

Proste znamiona powinny być różnicowane z innymi zmianami pigmentowymi, takimi jak:

• Hiperpigmentacja pozapalna
• Wrodzona melanocytoza skórna
• Znamie gruczołu łojowego
• Znamie halo
• Znamie Spitza
• Niebieskie znamie
• Lentigo
• Znamie dysplastyczne
• Lentigo czerniak
• Żylak

Ryzyko

Każde typowe znamie ma bardzo małe prawdopodobieństwo przekształcenia się w czerniaka. To jednak odrębna kwestia od całkowitego ryzyka czerniaka u danej osoby: posiadanie dużej liczby pieprzyków lub znamion klinicznie atypowych samo w sobie stanowi uznany marker zwiększonego ryzyka. Osoba z wieloma znamionami nie znajduje się więc w takiej samej sytuacji jak osoba z jednym, choć każda pojedyncza zmiana rzadko sprawia kłopoty. Zmiany w wyglądzie lub nowe doznania w znamieniu powinny zostać ocenione przez dermatologa.

Ryzyko czerniaka w wrodzonym znamieniu melanocytowym zależy łącznie od kilku czynników — jego wielkości, wyglądu, położenia oraz obecności znamion satelitarnych — i nie da się go ustalić na podstawie jednego pomiaru. Stały punkt odcięcia, z jedną wartością ryzyka powyżej niego i inną poniżej, ujmuje tę kwestię bardziej precyzyjnie, niż pozwalają na to dane.

Duże i liczne wrodzone znamiona mogą być związane z pewnymi zespołami genetycznymi lub chorobami, dlatego osoby z takimi znamionami wymagają starannej obserwacji i oceny medycznej.

Taktyka

Zmiana, której nie oceniano, to inna sytuacja niż taka, którą klinicysta już rozpoznał. Monitorowanie następuje po ocenie, a nie odwrotnie: pieprzyk, którego nie badano, należy pokazać dermatologowi, a tym bardziej dotyczy to nowego albo takiego, który wygląda inaczej niż pozostałe pieprzyki.

Po zakwalifikowaniu zmiany jako typowego łagodnego znamienia, obserwacja między kontrolami jest rozsądna, z pomocą innej osoby w przypadku obszarów, których nie można zobaczyć. Należy zgłosić się wcześniej w razie szybkiego wzrostu, asymetrii, więcej niż jednego koloru, krwawienia lub jakiegokolwiek nowego odczucia w obrębie zmiany.

Lekarz oceni, czy konieczne jest dynamiczne monitorowanie, czy też znamię powinno zostać usunięte. Znamiona narażone na stałe podrażnienie od odzieży, biżuterii lub wykonywanego zawodu powinny być również usunięte.

Do dynamicznego monitorowania przydatne jest robienie zdjęć nowotworów skórnych, które pomogą wykryć nawet drobne zmiany w wyglądzie w czasie.

Częstość badań ustala się indywidualnie, z uwzględnieniem wyglądu znamion, ich liczby, wielkości ewentualnej zmiany wrodzonej oraz osobistego i rodzinnego wywiadu w kierunku czerniaka — wraz z każdą zauważoną zmianą. Nie jest ona wyznaczana przez kalendarz. Mapowanie zmian skórnych nie jest rutynowym zaleceniem. Mapowanie pozostaje rozsądną opcją u osoby z grupy wysokiego ryzyka — pacjenta z wieloma atypowymi lub dysplastycznymi znamionami albo z przebytym czerniakiem — gdy jest to ustalane indywidualnie.

Leczenie

Typowe łagodne znamię nie wymaga usuwania. Gdy usunięcie jest wskazane — w celu ustalenia rozpoznania, z powodu objawów ze strony zmiany lub ze względów kosmetycznych — technika zależy od zmiany.

Podejrzanie wyglądająca zmiana barwnikowa to inna sytuacja: należy pobrać z niej wycinek lub ją wyciąć, aby tkankę można było zbadać histologicznie. Metody destrukcyjne, takie jak usuwanie laserowe i kriodestrukcja, nie pozostawiają nic dla patomorfologa, dlatego nie powinny być stosowane w obrębie zmiany barwnikowej, której natury nie ustalono.

Profilaktyka

Zapobieganie pojawianiu się znamion i ich złośliwej transformacji polega na delikatnej pielęgnacji skóry:

• Unikaj nadmiernej ekspozycji na promieniowanie UV (np. solaria, opalanie na słońcu).
• Używaj kremów przeciwsłonecznych w godzinach największego nasłonecznienia.
• Unikaj przewlekłego urazu skóry.
• Przestrzegaj środków bezpieczeństwa przy obróbce substancji szkodliwych dla skóry.
• Zachowuj osobistą higienę i obserwuj zmiany skórne.

Regularnie badaj znamiona pigmentowe, szukaj terminowej konsultacji ze specjalistą, jeśli wystąpią jakiekolwiek zmiany, i usuwaj potencjalnie niebezpieczne znamiona, gdy zajdzie taka potrzeba.