Trichomykoza: Infekcje grzybicze skóry głowy i owłosienia twarzy
Przegląd
Trichomykoza to ogólny termin używany do opisu infekcji grzybiczych włosów i mieszków włosowych , głównie wpływających na skórę głowy i obszary brody. Infekcje te są spowodowane przez dermatofity — nitkowate grzyby, które mają szczególną affinity do tkankek keratynizowanych. Główne rodzaje odpowiedzialne za trichomykozę to Microsporum i Trichophyton . W zależności od miejsca infekcji, trichomykoza jest klasyfikowana na:
- Tinea capitis: Dermatofitoza skóry głowy i włosów;
- Tinea barbae: Infekcja grzybicza obejmująca obszar brody lub wąsów u dorosłych mężczyzn.
Trichomykoza jest chorobą zakaźną, a epidemie mogą występować w szkołach, rodzinach lub miejscach bliskiego kontaktu. W niektórych regionach jest uważana za infekcję kwarantannową ze względu na jej potencjał epidemiczy, szczególnie wśród dzieci. Szybka diagnoza i leczenie są ważne, aby zapobiec bliznowaceniu, utracie włosów i dalszemu rozprzestrzenieniu.
Wzorce inwazji grzybiczej
Prezentacja kliniczna trichomykozy zależy od rodzaju dermatofita i wzoru inwazji włosa. Zidentyfikowano dwa główne wzorce inwazji:
- Inwazja ektotrix: Zarodniki grzybów (arthroconidia) rozwijają się na zewnątrz włosa; typowe dla gatunków z rodzaju Microsporum;
- Inwazja endotrix: Zarodniki powstają wewnątrz włosa; częściej widoczne w infekcjach Trichophyton.
Kliniczne formy tinea capitis
1. Typ niezapalny (powierzchowny)
Ta forma jest zwykle wywoływana przez grzyby antropofilne, takie jak Trichophyton tonsurans (endotrix) oraz Microsporum canis lub M. ferrugineum (ektotrix).
- Zmiany: Okrągłe lub owalne łuszczące się plamy z lekką czerwonością lub zupełnym brakiem; łuszczenie i łamanie włosów są częste;
- Włosy: Często łamią się na powierzchni skóry głowy, tworząc łyse plamy z krótkimi kikutami włosów (wygląd „czarnej kropki”);
- Lokalizacja: Przede wszystkim na skórze czołowej i skroniowej;
- Lampa Wooda: Włosy zainfekowane Microsporum świecą na zielono pod światłem UV;
- Wygląd: W typie łojotokowym przypomina łupież lub suchą łojotok.
2. Typ zapalny (Kerion)
Wywołany przez gatunki zoofilne, takie jak Trichophyton gypseum lub Microsporum canis . Ten wariant prowadzi do głębokiej, bolesnej zmiany zapalnej.
- Zmiany: 1–3 spuchnięte, ropne plamy z intensywnym rumieniem i wydzieliną ropną;
- Włosy: Łatwo się luzują i mogą wypadać lub być usuwane bez oporu;
- Ryzyko: Może prowadzić do alopecji bliznowatej jeśli nie jest leczone na czas;
- Objawy: Mogą występować ból, obrzęk, regionalna limfadenopatia i ogólne złe samopoczucie.
3. “Czarna kropka” tinea capitis
To najmniej zapalna forma grzybicy skóry głowy i jest spowodowana przez Trichophyton tonsurans . Charakterystyczną cechą jest obecność krótkich, złamanych włosów w otworach mieszków , które po bliższym zbadaniu wyglądają jak czarne kropki.
- Zmiany skórne: Liczne okrągłe lub nieregularne plamy, pokryte drobnymi łuskami;
- Włosy: Złamane na poziomie skóry głowy lub poniżej, tworząc wzór czarnych kropek;
- Powikłania: Ryzyko przewlekłej infekcji i atrofii włosów.
Formy kliniczne tinea barbae
Tinea barbae dotyka dorosłych mężczyzn w rejonie brody i wąsów i jest najczęściej spowodowana grzybami zoofilnymi, takimi jak Trichophyton mentagrophytes i T. verrucosum.
1. Typ zapalny (sykoza pasożytnicza)
- Objawy: Bolesne, guzkowe i ropne zmiany przypominające kerion, z ropnym wydzieliną z otworów mieszków włosowych;
- Włosy: Łatwo usuwane z ropnym materiałem u podstawy.
2. Typ powierzchowny
- Zmiany skórne: Łagodne zapalenie mieszków włosowych, rumień i łuszczenie, które przypominają bakteryjne zapalenie mieszków włosowych;
- Zapalenie: Mniej nasilone niż prezentacja typu kerion.
3. Typ pierścieniowy
- Wygląd: Plamy w kształcie pierścienia z podniesionymi, łuskowatymi brzegami zawierającymi pęcherzyki lub strupy;
- Obszar centralny: Ma tendencję do częściowego ustępowania, tworząc klasyczny wzór pierścienia tinea, podobny do tinea corporis.
Diagnostyka trichomikozy
Dokładna diagnoza trichomikozy jest kluczowa dla skutecznego leczenia i kontroli infekcji. Kroki diagnostyczne obejmują:
- Badanie lampą Wooda: Przydatne w wykrywaniu gatunków Microsporum, które fluorescują pod światłem UV;
- Mikroskopia: Bezpośrednie badanie KOH wyrwanych włosów lub łusek skóry w celu wykrycia strzępek grzybów lub zarodników;
- Badania hodowlane: Inokulacja na agaru Sabouraud umożliwia identyfikację i rozróżnienie grzybów;
- Testy PCR: Wysoce specyficzna technika molekularna stosowana do identyfikacji DNA grzybów w próbkach klinicznych;
- Badanie epidemiologiczne: Ważne w kontekście ognisk lub transmisji w szkołach.
Diagnostyka różnicowa
Trichomikoza może naśladować różne dermatologiczne i systemowe schorzenia, co sprawia, że diagnostyka różnicowa jest niezbędna, aby uniknąć błędnego zarządzania. Ważne stany do rozróżnienia to:
- Alopecia areata: Nagłe wystąpienie plamowatej utraty włosów z gładką skórą, bez łuszczenia ani zapalenia;
- Discoid lupus erythematosus: Rumieniowe, bliznowate płytki z zatyczkowaniem mieszków i atrofia;
- Łuszczyca i łojotokowe zapalenie skóry: Może wyrażać się łuszczeniem na skórze głowy, ale brak łamania się włosów lub zapalenia;
- Pseudopelade Brocq: Powoli postępująca bliznowata alopecia z gładkimi, kośćjo-skalistymi plamami;
- Bakteryjna sykoza (zapalenie mieszków włosowych barbae): Bolesne krostki ograniczone do obszaru brody, ale spowodowane infekcją bakteryjną;
- Wtórna kiła (sypiąca syfilid): Należy wykluczyć w przypadku występowania łuszczenia się i alopecji, szczególnie w populacjach o wysokim ryzyku.
Leczenie trichomikozy
Zarządzanie trichomikozą obejmuje zarówno systemową terapię przeciwdrobnoustrojową, jak i uzupełniającą lokalną terapię. Leczenie powinno być zawsze ukierunkowane na hodowlę grzyba i identyfikację gatunku, gdy to możliwe.
Ogólne środki przeciwgrzybicze:
- Grizeofulwina: Tradycyjnie pierwszy wybór doustnego leku przeciwgrzybiczego w przypadku tinea capitis i barbae; dobrze tolerowany i odpowiedni do stosowania u dzieci (dostępny jako zawiesina);
- Terbinafina: Grzybobójczy wobec dermatofitów; stosowany zarówno u dzieci, jak i dorosłych;
- Itrakonazol: Szerokospektralny środek przeciwgrzybiczy skuteczny w przypadkach opornych lub nawrotowych.
Ogólne leczenie jest zazwyczaj przepisywane na 6–12 tygodni w zależności od reakcji klinicznej, rodzaju grzyba i rozległości infekcji.
Terapia miejscowa:
Stosowana jako leczenie uzupełniające lub główne w bardzo łagodnych, lokalnych przypadkach. Opcje obejmują:
- Środki przeciwgrzybicze miejscowe: Klotrimazol, mikonazol, terbinafina lub kremy na bazie cyklopiroksu albo leki przygotowane w aptece;
- Roztwory na bazie jodu (2–5%): Do codziennego stosowania na zmiany skórne;
- Lotiony przygotowane w aptece: Zawierające kwas salicylowy, kwinosol, dimexyd do osuszania, działanie keratolityczne i antyseptyczne.
Wsparcie i higiena podczas leczenia
Skuteczne leczenie wymaga nie tylko stosowania leków, ale także odpowiedniej higieny i modyfikacji zachowań, aby zmniejszyć ryzyko reinfekcji i transmisji:
- Pielęgnacja włosów: Strzyż lub przycinaj zmienione włosy co tydzień podczas aktywnej infekcji, aby zmniejszyć obciążenie grzybicze;
- Rutyna mycia: Myj włosy i skórę głowy 2–3 razy w tygodniu ciepłą wodą i szamponem przeciwgrzybiczym;
- Ochrona barierowa: Używaj gazików lub bawełnianych nakryć głowy, aby zapobiec rozprzestrzenieniu; wyrzucaj lub sterylizuj codziennie;
- Unikaj dzielenia się przedmiotami osobistymi: Ręczniki, grzebienie, czapki, maszynki do golenia nie powinny być współdzielone;
- Higiena społeczna: Ogranicz bliski kontakt z innymi, szczególnie z dziećmi, aż do zagojenia się zmian.
Zapobieganie trichomikozy
Zapobieganie nawrotom i transmisji obejmuje połączenie edukacji zdrowotnej i osobistej pielęgnacji:
- Szybkie leczenie: Szukaj wczesnej pomocy medycznej w przypadku podejrzanych zmian skórnych na głowie lub w okolicy brody;
- Badanie kontaktów: Członkowie rodziny lub koledzy z klasy zakażonych osób powinni być badani pod kątem oznak infekcji;
- Dezynfekcja: Dezynfekuj grzebienie, szczotki i narzędzia fryzjerskie po każdym użyciu;
- Pielęgnacja zwierząt domowych: Ponieważ grzyby zoofilne są często przenoszone przez zwierzęta, kontroluj zwierzęta domowe i skonsultuj się z lekarzem weterynarii, jeśli to konieczne;
- Wzmacnianie odporności: Zajmij się podstawowymi problemami zdrowotnymi, utrzymuj odpowiednie odżywianie i redukuj stres;
- Unikaj urazów: Zapobiegaj drapaniu i uszkodzeniom skóry głowy lub brody, które ułatwiają wnikanie grzybów.
Podsumowanie
Trichomikoza reprezentuje grupę infekcyjnych dermatofitoz z różnorodnymi objawami klinicznymi w zależności od gatunku grzyba i odporności gospodarza. Wczesne rozpoznanie, potwierdzenie w laboratorium i odpowiednie leczenie są niezbędne, aby zapobiegać powikłaniom, takim jak bliznowata alopecja lub szerokie wybuchy epidemii.
Za pomocą połączenia ogólnoustrojowej terapii przeciwgrzybiczej, środków miejscowych, higieny osobistej oraz środków ostrożności przy kontakcie, większość przypadków można skutecznie leczyć. Ciągła świadomość i edukacja pacjentów są kluczowe w redukcji nawrotów i transmisji grzybiczych infekcji włosów w społeczności.
