Trichomycosis (ICD-10: B35) 🚨

Trichomycose: Schimmelinfecties van de Hoofdhuid en Gezichtshaar

Overzicht

Trichomycose is een algemene term die wordt gebruikt om schimmelinfecties van het haar en de haarfollikels te beschrijven, die voornamelijk de hoofdhuid en baardgebieden aantasten. Deze infecties worden veroorzaakt door dermatofyten—filamenteuze schimmels die een bijzondere affiniteit hebben voor verhoornde weefsels. De belangrijkste geslachten die verantwoordelijk zijn voor trichomycose zijn Microsporum en Trichophyton . Afhankelijk van de plaats van infectie wordt trichomycose geclassificeerd in:

  • Tinea capitis: Dermatofytose van de hoofdhuid en haarshachten;
  • Tinea barbae: Schimmelinfectie die het baard- of snorgebied bij volwassen mannen betreft.

Trichomycose is een besmettelijke aandoening en epidemieën kunnen voorkomen op scholen, binnen families of in settings met nauw contact. Het wordt in sommige regio’s beschouwd als een quarantaine-infectie vanwege het epidemische potentieel, vooral onder kinderen. Vroegtijdige diagnose en behandeling zijn belangrijk om littekens, haaruitval en verdere verspreiding te voorkomen.

Patronen van Schimmel-invasie

De klinische presentatie van trichomycose hangt af van het type dermatofyte en het patroon van invasie van de haarshacht. Twee belangrijke invasiepatronen worden onderscheiden:

  • Ectothrix-invasie: Schimmelsporen (arthroconidia) ontwikkelen zich buiten de haarshacht; typisch voor Microsporum-soorten;
  • Endothrix-invasie: Sporen vormen zich binnen de haarshacht; vaker gezien bij Trichophyton-infecties.

Klinische Vormen van Tinea Capitis

1. Niet-inflammatoire (Oppervlakkige) Type

Deze vorm wordt vaak veroorzaakt door antropofiele schimmels zoals Trichophyton tonsurans (endothrix) en Microsporum canis of M. ferrugineum (ectothrix).

  • Letsels: Ronde of ovale schilferige vlekken met milde roodheid of helemaal geen; schilfering en haarbreuk komen vaak voor;
  • Haar: Vaak gebroken aan het oppervlak van de hoofdhuid, waardoor kale plekken met korte haarstoppels ontstaan (“zwarte stip” verschijning);
  • Locatie: Voornamelijk de frontale en temporale hoofdhuid;
  • Wood’s lamp: Haar geïnfecteerd met Microsporum fluoresceert groenachtig onder UV-licht;
  • Uiterlijk: In seborrheisch type lijkt het op roos of droge seborrhea.

2. Inflammatoire Type (Kerion)

Geactiveerd door zoöfile soorten zoals Trichophyton gypseum of Microsporum canis . Deze variant leidt tot een diepe, pijnlijke inflammatoire laesie.

  • Letsels: 1–3 gezwollen, pustulaire plaques met intense erytheem en purulentie;
  • Haar: Laat gemakkelijk los en kan uitvallen of zonder weerstand worden verwijderd;
  • Risico: Kan leiden tot cicatriciële (litteken) alopecia als het niet tijdig wordt behandeld;
  • Symptomen: Pijn, edema, regionale lymfadenopathie en systemisch ongemak kunnen aanwezig zijn.

3. “Zwarte Stip” Tinea Capitis

Dit is de minst inflammatoire vorm van hoofdhuidringworm en wordt veroorzaakt door Trichophyton tonsurans . Het kenmerkende aspect is de aanwezigheid van korte, gebroken haren bij de folliculaire openingen die verschijnen als zwarte stippen bij nadere inspectie.

  • Laesies: Meerdere ronde of onregelmatige vlekken, bedekt met fijne schilfering;
  • Haar: Afgebroken op of onder het niveau van de hoofdhuid, wat een zwart stippenpatroon produceert;
  • Complicaties: Risico op chronische infectie en atrofische alopecia.
    • Klinische Vormen van Tinea Barbae

      Tinea barbae treft volwassen mannen in het baard- en snorgebied en wordt het vaakst veroorzaakt door zoofiele schimmels zoals Trichophyton mentagrophytes en T. verrucosum.

      1. Inflammatoire Type (Parasitische Sycosis)

      • Symptomen: Pijnlijke, nodulaire en pustuleuze laesies die lijken op kerion, met etterachtige afscheiding uit folliculaire openingen;
      • Haar: Gemakkelijk te verwijderen met etterachtig materiaal aan de basis.
        • 2. Oppervlakkig Type

          • Laesies: Milde folliculaire ontsteking, erytheem en schilfering die lijken op bacteriële folliculitis;
          • Ontsteking: Minder ernstig dan de kerion-type presentatie.
            • 3. Annulair Type

              • Uiterlijk: Ringvormige vlekken met verhoogde, schilferige randen met blaasjes of korstjes;
              • Centrale gebied: Heeft de neiging om gedeeltelijk op te helderen, waardoor een klassiek tinea ringpatroon ontstaat, vergelijkbaar met tinea corporis.
                • Diagnose van Trichomycosis

                  Een nauwkeurige diagnose van trichomycosis is cruciaal voor effectieve behandeling en infectiebeheersing. Diagnostische stappen omvatten:

                  • Wood’s lamp onderzoek: Nuttig voor het detecteren van Microsporum-soorten, die fluoresceren onder UV-licht;
                  • Microscopie: Directe KOH-analyse van getrokken haren of huidschilfers om schimmelhyfen of sporen te detecteren;
                  • Cultureel onderzoek: Inoculatie op Sabouraud-agar maakt identificatie en differentiatie van schimmels mogelijk;
                  • PCR-test: Zeer specifieke moleculaire techniek die wordt gebruikt om schimmeldna in klinische monsters te identificeren;
                  • Epidemiologisch onderzoek: Belangrijk in de context van uitbraken of schoolgebaseerde transmissie.
                    • Differentiële Diagnose

                      Trichomycosis kan verschillende dermatologische en systemische aandoeningen nabootsen, waardoor differëntiale diagnose essentieel is om verkeerde behandeling te voorkomen. Belangrijke aandoeningen om van te onderscheiden zijn:

                      • Alopecia areata: Plotselinge opkomst van vlekkerig haarverlies met gladde huid, geen schilfering of ontsteking;
                      • Discoïde lupus erythematosus: Erythemateuze, littekenachtige plaques met folliculaire plugging en atrofie;
                      • Psoriasis en seborroïsche dermatitis: Kan zich presenteren met schilfering op de hoofdhuid, maar mist haarbreuk of ontsteking;
                      • Pseudopelade van Brocq: Langzaam progressieve littekenaalglans met gladde, ivoorkleurige vlekken;
                      • Bacteriële sycosis (folliculitis barbae): Pijnlijke pustules beperkt tot het baardgebied, maar veroorzaakt door een bacteriële infectie;
                      • Secundaire syfilis (impetiginous syphilid): Moet worden uitgesloten in aanwezigheid van schilfering en alopecia, vooral in risicovolle populaties.
                        • Behandeling van Trichomycosis

                          De behandeling van trichomycosis omvat zowel systemische antischimmeltherapie als adjunctieve lokale behandeling. De behandeling moet altijd worden geleid door schimmelkweek en soortidentificatie wanneer mogelijk.

                          Systeem Antifungale Middelen:

                          • Griseofulvine: Traditioneel de eerstelijns orale antifungale voor tinea capitis en barbae; goed verdragen en geschikt voor pediatrisch gebruik (beschikbaar als suspensie);
                          • Terbinafine: Fungicide tegen dermatofyten; gebruikt bij zowel kinderen als volwassenen;
                          • Itraconazol: Breedspectrum antifungale effectief in resistente of terugkerende gevallen.

                          Systeem behandeling wordt typisch voorgeschreven voor 6–12 weken afhankelijk van de klinische respons, type schimmel en omvang van de infectie.

                          Topische Therapie:

                          Gebruikt als aanvullende therapie of primaire behandeling in zeer milde, gelokaliseerde gevallen. Opties zijn onder meer:

                          • Topische antifungalen: Miconazol, clotrimazol, terbinafine of ciclopirox-gebaseerde crèmes of apotheek-gecomponeerde middelen;
                          • Jodium-gebaseerde oplossingen (2–5%): Voor dagelijkse toepassing op laesies;
                          • Apotheek-bereide lotions: Bevatten salicylzuur, quinosol, dimexide voor drogen, keratolytische, en antiseptische effecten.

                          Ondersteunende Zorg en Hygiëne Tijdens Behandeling

                          Effectieve behandeling vereist niet alleen medicatie maar ook goede hygiëne en gedragswijzigingen om herinfectie en transmissie te verminderen:

                          • Haarverzorging: Scheer of knip aangetast haar wekelijks tijdens actieve infectie om de schimmelbelasting te verminderen;
                          • Wasmethode: Was haar en hoofdhuid 2–3 keer per week met warm water en antifungale shampoo;
                          • Barrierbescherming: Gebruik gaas of katoen hoofdbedekkingen om verspreiding te voorkomen; dagelijks weggooien of steriliseren;
                          • Vermijd het delen van persoonlijke spullen: Handdoeken, kammen, hoeden, scheermessen mogen niet gedeeld worden;
                          • Sociale hygiëne: Beperk nauw contact met anderen, vooral kinderen, totdat laesies genezen.

                          Preventie van Trichomycosis

                          Preventie van terugkeer en transmissie omvat een combinatie van gezondheidseducatie en persoonlijke zorg:

                          • Snelle behandeling: Zoek vroeg medische hulp bij verdachte laesies van de hoofdhuid of baardgebied;
                          • Screening van contacten: Familieleden of klasgenoten van geïnfecteerde personen moeten worden onderzocht op tekenen van infectie;
                          • Sanitatie: Desinfecteer kammen, borstels en kappersgereedschap na elk gebruik;
                          • Dierenverzorging: Aangezien zoöfile schimmels vaak door dieren worden overgedragen, inspecteer huisdieren en raadpleeg een dierenarts indien nodig;
                          • Immuniteit versterken: Aanpak van onderliggende gezondheidsproblemen, onderhoud van voeding en vermindering van stress;
                          • Vermijd trauma: Voorkom krabben en schade aan de hoofdhuid of baardgebied die toegang voor schimmels vergemakkelijkt.

                          Conclusie

                          Trichomycosis vertegenwoordigt een groep van besmettelijke dermatofyten met diverse klinische manifestaties afhankelijk van de schimmelsoort en de immuniteit van de gastheer. Vroege herkenning, laboratorium bevestiging, en passende behandeling zijn essentieel om complicaties zoals littekenvorming alopecia of wijdverspreide uitbraken te voorkomen.

                          Met een combinatie van systemische antischimmeltherapie, lokale middelen, persoonlijke hygiëne en contactpreventie kunnen de meeste gevallen succesvol worden behandeld. Voortdurende bewustwording en patiënteducatie zijn cruciaal voor het verminderen van terugval en de overdracht van schimmelinfecties van het haar in de gemeenschap.